Dünya Bülteni Haber Portalı

Dünya Bülteni Haber Portalı Dünya Bülteni Haber Portalı


07:15, 31 Ağustos 2014 Pazar
Güncelleme: 11:35, 03 Mart 2013 Pazar

  • Paylaş
Osmanlı Şehzadeleri nasıl eğitim alırdı ?
Osmanlı Şehzadeleri nasıl eğitim alırdı ?

Geleceğin padişahını en iyi şekilde yetiştirmeyi hedefleyen sancağa çıkma usulü başarılı bir yöntemdi. Şehzadeler bir taraftan devlet idaresini öğrenip tecrübe kazanırken diğer taraftan da aldıkları geniş çaplı eğitimle yüksek seviyede yetişmekteydi.

Ömer Aymalı / Tarih Dosyası / Dünya Bülteni

Osmanlı şehzadeleri dönemin önde gelen hocalarından aldıkları eğitimlerin ardından 10-15 yaşlarında sancaklara yönetici olarak gönderilirdi. Sarayda aldıkları eğitimi sancaklarda (  kazadan büyük eyaletten küçük bir yönetim birimi ) uygulama fırsatı bulan şehzadeler yöneticilik vasıflarını geliştirerek ülke yönetimi için hazır hale gelirlerdi.

Osmanlı devletinde şehzadeler yönetici olarak belli başlı sancaklara gönderilirlerdi. Bu sancaklardan Manisa, Amasya, Trabzon, Konya ve Kütahya sancakları en önemlileriydi. Sancaklar arasında en meşhur olanı ise Manisa sancağıydı.  Manisa sancağından yetişen   şehzadelerin birçoğu tahta geçmişti. Manisa payitahta yakındı ve Menemen üzerinden deniz yoluyla İstanbul’a ulaşımı mevcuttu. Bu sebeple Padişah kendinden sonra tahtın varisi olarak düşündüğü şehzadeyi Manisa’da görevlendirirdi.  150 yıllık sürede 13  şehzadenin bir yandan eğitim aldığı diğer yandan ise yöneticilik yaptığı Manisa sancağından Fatih Sultan Mehmed, Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murad, III. Mehmed ve I.Mustafa gibi tarihte önemli yer etmiş padişahlar yetişti.

 
Şehzadelerin Sancağa çıkışını tasvir eden bir minyatür.  

Sancaklara gönderilen şehzadelerin yanında Lala adı verilen tecrübeli devlet adamları bulunurdu. Ayrıca Nişancı, Defterdar, Reisülküttap, Çavuşbaşı, Divan Katibi, Ruznamçeci gibi devlet görevlileri ile Çeşnigir,Kapıağası,tabip  gibi görevliler ve yeteri kadar asker bulunurdu. Şehzadeler bu geniş kadro ile devlet merkezindeki idari teşkilatlanmanın -divan- küçük bir örneğini sancakta kurmuş olurlardı.

Sancağı idare eden şehzade yönetim tecrübesi kazanırken devlet idaresi ile ilgili, hukuki, askeri,mali,konularda eğitim almaya devam ederdi. Şehzade bu eğitimleri yanında bulunan başta Lala olmak üzere diğer görevlilerden alırdı. Şehzadenin devlet idaresini öğrenmesinde ve padişahlık vasıflarının kazanmasında birinci derecede rol oynayan kişi lalaydı. Lala hem yönetilen sancaktan hem de şehzadenin iyi bir eğitim almasından sorumluydu. Defterdar mali işleri yürüten kişiydi. Nişancı ise devlet kanunlarına vakıf olan, yapılan işlerin kanun ve nizamlara uygun lup olmadığı konusunda yol göstermekle görevliydi. Reisülküttap katiplerin başıydı ve yazışmalardan sorumluydu. Ruznamçeci,hazineye giren çıkan para,altın,gümüş vb. kayıtlarını tutardı. Çavuşbaşı ise divanda çıkan kararların uygulanmasından sorumluydu. 

Şehzade ile birlikte görev yapa bu idari kadro aynı zamanda bilgi ve tecrübeleri ile şehzadeyi eğiten hocalardı.  Şehzade devlet yönetimi ile ilgili eğitim alırken aynı zamanda padişahlık makamına çıktığında beraber çalışacağı kimseleri de belirlemiş olurdu. Şehzadenin sancaktaki idarî kadrosunun başı olan lalalardan bazıları, şehzade padişah olduktan sonra güvenilir ve tecrübeli olmalarından dolayı sadrazamlık görevlerine getirildiler. -Lala Mustafa Paşa,  Lala Mehmet Paşa-

Bu idari kadronun dışında şehzadelerin eğitimlerinde dönemin alim, şair,edip ve musikişinas kimselerde bulunur ve bunlardan da eğitim alırlardı. Küçük yaştaki şehzadelerin eğitiminde önemli rol oynayanlardan biri de onların dini, manevi eğitimlerinden sorumlu olan hocalarıydı. Şehzadelerle birlikte sancağa çıkan hocalar onlara fıkıh,hadis,kelam gibi dini ilimleri ve tasavvufi bilgileri öğretirlerdi. Bunların en meşhuru Fatih Sultan Mehmed’e hocalık yapan Akşemseddin idi.

Geleceğin padişahını en iyi şekilde yetiştirmeyi hedefleyen sancağa çıkma usulü başarılı bir yöntemdi.  Şehzadeler bir taraftan devlet idaresini öğrenip tecrübe kazanırken diğer taraftan da aldıkları geniş çaplı eğitimle yüksek seviyede yetişmekteydi. Teorik ve pratik eğitimi beraber alan şehzadeler tahta çıktıklarında oldukça başarılı yönetim sergilediler.

 
  Şehzadelerin kaldığı Şimşirlik ( Kafes )  

Şehzadeleri tahta hazırlayan sancağa çıkma usulünde Kanuni döneminden itibaren değişiklikler yaşandı. Kanuninin oğlu şehzade Beyazıd’ın isyan etmesinden sonra sadece veliaht şehzade olan oğul sancağa gönderilmeye başlandı. Sonraki dönemde II.Selimin oğlu III.Murat ve III.Murad’ın oğlu III.Mehmet sancak beyi olarak görev aldılar. Veliaht  şehzadeler sancaklara gönderilirken diğer şehzadeler Topkapı Sarayında gözetim altında bir hayat yaşamaya başladılar. 1595 yılında tahta çıkan III.Mehmet döneminden itibaren en büyük şehzadenin de sancağa gönderilmesi uygulamasına da son verildi. Bununla beraber veliaht şehzadeye sancak tevcih edilmeye devam edildi. Padişahın en büyük oğlu kağıt üzerinde de olsa sancak beyi olarak tayin edildi.

Sancağa çıkartılmayan şehzadeler Topkapı Sarayında Şimşirlik adı verilen kısımda yaşamaya başladılar. Kafes usulü adı da verilen bu uygulama ile şehzadeler hayattan kopuk bir şekilde yaşamak zorunda kaldılar ve psikolojik olarak büyük sıkıntılar yaşadılar. Şehzadelerin Şimşirlikteki bu hayat tarzı tahta geçtiklerinde devlet idaresinde büyük zorluklar yaşamalarına sebep oldu. Yönetim tecrübeleri olmadığından devlete tam olarak hakim olamadılar ve yönetimde silik kaldılar.

 

Kaynaklar :

-İsmail Hakkı Uzunçarşılı; Osmanlı Devletinin Saray Teşkilatı 

-Feridun Emecen;  XVI. Asırda Manisa Kazası



Yasal Uyarı: Yayınlanan yazı ve haberin tüm hakları Dünya Bülteni'ne aittir. Özel izin alınmadan yazı ve haber hiçbir şekilde kullanılamaz. Ancak yazı ve haberin bir kısmı aktif link verilerek alıntılanabilir.

  • Paylaş


En Çok Okunanlar