Dünya Bülteni Haber Portalı

Dünya Bülteni Haber Portalı Dünya Bülteni Haber Portalı


10:32, 23 Kasım 2017 Perşembe
Güncelleme: 16:35, 18 Ağustos 2017 Cuma

  • Paylaş
Bir çömlek külle hanedan kurtaran kadın; Cevri Kalfa
Bir çömlek külle hanedan kurtaran kadın; Cevri Kalfa

III. Selim, cellâtlarıyla boğuşarak katledildi ve cesedi asiler tarafından Arz Odası’nın önüne konuldu.23 yaşındaki genç Şehzade Mahmut ise yalnız değildi. Cevri Kalfa tarafından Altın Yol’dan geçirilerek üst katta bulunan kalfanın kendi dairesine kaçırılmıştı.

Zeynep Bilgin /  Dünya Bülteni

( Sultanahmet Divanyolu üzerinde bulunan Cevri Kalfa Sıbyan Mektebi'ne adını veren Cevri Kalfa Osmanlı Tarihinde önemli fonksiyon görmüş bir harem mensubudur. Onun Şehzade Mahmud'un tahta geçişinde oynadığı mühim rol,  adeta tarihin seyrinin değişmesine vesile olmuştur )

Hayatının önemli bir kısmını sıradan bir cariye olarak geçirmiş olan kalfa, saraya alınıp usta hocalar nezaretinde eğitimini tamamladıktan sonra Şehzade Mahmut’un hizmetini üstlenmiştir. III. Selim’in ıslahat çalışmalarına karşıt yeniçeriler tarafından düzenlenen 23 Temmuz 1808 saray baskınında, Osmanlı’nın 19. Yüzyıl reform sürecine damgasını vurmuş II. Mahmut’u yeniçerilerin elinden kurtarmıştır.

SARAYA YALIN KILINÇ GİRİYORLAR

Sultan III. Selim tarafından devlet kurumlarının yeniden yapılandırılması şeklinde tertiplenen Nizam-ı Cedid hareketi ve destekleyici ıslahatlar, 1805 sonrası çeşitli isyanlarla sarsılmıştı. Yeni düzenin getirdiği değişiklik, Kanun-ı Kadim (Eski Düzen) fikrine alışık olan güruhlarca tepki yağmuruna tutulmuştu. Ardından da Sultan III. Selim, 29 Mayıs 1807 yılında tahttan indirilerek harem dairesine kapatılmıştı. Zorbalar tarafından tahta oturtulan IV. Mustafa ise etkin olmayan bir padişah olarak III. Selim’in yerini aldı.

 
Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa  

Taht değişikliğinden tam bir sene sonra, reform yanlısı Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa’nın sarayda kapalı tutulan Sultan Selim’i tekrar tahta oturtmak ve ıslahatlara devam ettirmek amacıyla İstanbul’a gelmesi üzerine yeniçeriler tekrar harekete geçti. IV. Mustafa ise saltanatını kurtarmak istiyordu. Bu amaçla, amcaoğlu III. Selim’in ve kardeşi Şehzade Mahmut’un idamını emretti. Saray dışında Rumeli askerleri kapıları zorlarken, saray içinde idamı emredilen eski padişahın ve şehzadenin dairelerinde kanlı bir kovalamaca sürüyordu.

III. Selim, cellâtlarıyla boğuşarak katledildi ve cesedi asiler tarafından Arz Odası’nın önüne konuldu.23 yaşındaki genç Şehzade Mahmut ise yalnız değildi. Cevri Kalfa tarafından Altın Yol’dan geçirilerek üst katta bulunan kalfanın kendi dairesine kaçırılmıştı. (Topkapı sarayının harem dairesinde en eski yapılardan biri de altın yoldur. Altın yol, harem kapısından Veliaht dairesi koridoruna uzanan kırk altı metrelik bir geçittir.19.yy.da bu ismi almadan önce Uzun Yol, Rah-ı Padişahî, Sokak-ı Hazret-i Padişahî olarak adlandırılan koridor, genellikle sultanların haremdeki dairelerine kestirme ulaşmak amacıyla kullandıkları bilinir.)

 
Cevri Kalfa'nın Sultan Mahmut'u kaçırdığı Harem geçidi,Altın yol  

Ancak, asilerin durumu çok geçmeden fark etmeleri ve şehzadenin kaçırıldığı yere yönelmeleri üzerine Cevri Kalfa, bu kez farklı ve kesin bir yol izledi. Yardımına koşan Enderun Ağaları’na şehzadenin, kendi odasındaki baca bölümünden dama çıkarılmasını salık verdi ve eline geçirdiği bir çömlek külü kargaşadan faydalanarak cellâtların gözlerine attı. Böylece harem, Cevri Kalfa’nın kişiliğinde Osmanlı Tarihindeki son etkin rolünü oynadı.

Alemdar Paşa’nın saraya girer girmez III. Selim’in cesediyle karşılaşmasının ardından ikinci hedefin Şehzade olduğunu anlayan Rumeli askerleri, Cevri Kalfa ve müstakbel padişahın yardımına koşarak, onları gözleri kül ile yakılmış cellâtların ellerinden kurtardı. Akabinde Şehzade Mahmut padişah ilan edildi.

 
Sultanahmet Divanyolu üzerindeki Cevri Kalfa Sıbyan Mektebi  

Sultan II. Mahmut, saltanatından hemen sonra Cevri Kalfa’ya minneti göstermek için onu Harem-i Hümayun hazinedarlığına getirdi. Ardından, makam taltifiyle kalmayıp Büyük Çamlıca’da özel bir köşk ve geniş bir arazi bahşederek kendisine canı pahasına yardım eden kadını onurlandırdı. Cevri Kalfa’nın 1819 yılındaki vefatından hemen sonra Sultan Mahmut’un on bir yıl önce yaşanılan vakaya karşı vefasını gösteren Cevri Kalfa Sıbyan Mektebi ve çeşmesi de yaptırıldı.

 

KAYNAKLAR

  1. İlber Ortaylı, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı,İstanbul,2011
  2. Diyanet İslam Ansiklopedisi, Cevri Kalfa Mektebi
  3. Çağatay Uluçay, Harem, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2001


Yasal Uyarı: Yayınlanan yazı ve haberin tüm hakları Dünya Bülteni'ne aittir. Özel izin alınmadan yazı ve haber hiçbir şekilde kullanılamaz. Ancak yazı ve haberin bir kısmı aktif link verilerek alıntılanabilir.

  • Paylaş