Dünya Bülteni Haber Portalı

Dünya Bülteni Haber Portalı Dünya Bülteni Haber Portalı


11:07, 21 Nisan 2018 Cumartesi
Güncelleme: 14:34, 08 Kasım 2010 Pazartesi

  • Paylaş
İngilizlerin sadık dostu Mustafa Reşid Paşa
İngilizlerin sadık dostu Mustafa Reşid Paşa

Osmanlı\'nın önemli dönüm noktasını oluşturan Gülhane-i Hattı Hümayunu\'nun müellifi Sadrazam Mustafa Reşid Paşa İngilizler\'e olan yakınlığıyla biliniyordu.

 

Sedat Uyar-Dünya Bülteni / Tarih Servisi

Mustafa Reşit Paşa 13 Mart 1800'de İstanbulda doğdu, babası Mustafa Efendi II.Bayezid Külliyesi vakıfları ruznamçesiydi, 1810'da vefat edince dayısı Seyyid Ali Paşa'nın yanında kaldı ve  öğrenim gördü. 1820'li yıllara doğru dayısı Seyyid Ali Paşa mühürdar oldu, onunla birlikte Mora'ya gitti. Mora'daki isyanın bastırılması sırasında uygulanan olumsuz yöntemleri yakından izledi. Seyyid Paşa görevinden alınınca Mustafa Reşit Bey de İstanbula döndü, 1824'te Sadaret Mektubi Kalemi'ne katip olarak girdi. Sadrazamlıktan saraya yazılan ve çoğu kez doğrudan II.Mahmud tarafından okunan tezkireleri görme imkanı oldu. 1829'da Edirne'de Rus delegeleri ile sürdürülen görüşmelerde Osmanlı kuruluna sekreterlik etti. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın 1827 Navarin olayından sonra birtakım isteklerde bulunması ve uzlaşmaz tutum takınması üzerine ayaklanmasını önlemek için Mısır'a gönderildi. Mısır'daki uzun görüşmelerde çalışma disiplini ve yeteneğini beğenen Kavalalı onu yanına almak istedi ancak kabul etmedi ve İstanbul'a döndü.Önce vekil, 1832'de de asil olarak Amedi-i Divan-ı Hümayun oldu. Böylece Osmanlı bürokrasisinde ilk önemli göreve ulaştı.

Paris ve Londra Büyükelçilikleri

II. Mahmut, 1834'te Avrupanın büyük devletlerinde sürekli elçilikler gönderilmesi konusunda aldığı karar çerçevesinde, genç ve yetenekli diplomatlara ihtiyaç duydu. İlk akla gelenlerden biri olan Mustafa Reşit Bey "fevkalade orta elçi" sanıyla 1834'te Paris'e gönderildi. Uzun bir zamandan beri Osmanlı Devleti'ne karşı Mehmet Ali Paşa'yı tutan Fransız yöneticilerini ve kamuoyunu Osmanlı lehine çevirmede başarılı oldu. Eylül 1836'da Londra Büyükelçiliğine atandı.

Mustafa Reşit Bey, dünyayı yönlendiren siyasal kararların Londra'da alındığını gözlemledi ve İngiltere'nin Uluslararası ilişkilerdeki ağırlığını gördü.Mısır sorununun ancak İngiltere'nin aracılığı ile çözümlenebileceğine inandı, II. Mahmud'a gönderdiği yazılarda bunu vurguladı. Ayrıca bir layihasında da İngiltere'nin Osmanlı Devleti'nden askeri yeniliklerin yanı sıra, tarım ve ticaret alanlarında da reformlara girişilmesini, vergi yöntemlerinin değiştirilmesini, karantina konmasını, iş alanları ve fabrikaların açılmasını beklediğini açıkladı.

Elçilik görevi sürerken hariciye müsteşarlığına yükseldi daha sonra hariciye nazırı oldu ve bu yeni görevi ile İrlanda'ya ziyarette bulunarak İstanbula geri döndü.16 Ağustos 1838'de İngiltere ile bir ticaret anlaşması imzalanmasını sağladı. Bu anlaşmaya göre tekeller kaldırılıyor İngiltere'ye Osmanlı topraklarında geniş ticaret hakları tanınıyordu.

Ağustos 1838'de Kavalalı'ya karşı İngiltere'nin desteğini sağlaması ve bir anlaşma ortamı sağlaması amacıyla ikinci kez Londra'ya büyükelçi olarak gönderildi. Reşit Paşa, İngiltere'den sözlü olarak Mısır'a karşı Osmanlı Devleti'ne yardım vaadini almayı başardı.

Sultan Abdülmecid dönemi ve Gülhane-i Hattı Hümayunu

Ağustos 1839'da Abdülmecid tahta geçtiğinde protokol gereği kendisine bağlılık bildirmek ve baş sağlığı dilemek üzere İstanbula geldi ve orada kaldı. II. Mahmud'a anlatamadığı veya kabul ettiremediği batıcı yeniliklere Abdülmecid'in ilgi duyduğunu gördü ve ciddi hazırlıklara girişti. Sonuçta Gülhane-i Hattı Hümayunu'nu ya da öteki adı ile Tanzimat Fermanı'nı ortaya çıkardı. 3 Kasım 1839 günü Gülhane Bahçesi'nde padişahın ağzından sivil, asker yetkililerin, yabancı temsilcilerin, dini topluluk önderlerinin  ve kalabalık bir halk kitlesinin önünde okundu. Sonrasında Tanzimatın getirdiği yenilikleri uygulamak için yeni düzenlemelere girişildi.

Mısır'ı verdi karşılığında Tanzimat'ı aldı

Abdurrahman Şeref "Tarih muhasebeleri" adlı kitabında Mustafa Reşid Paşa'ya Tanzimat'ı getirdiği için "devletimizin tarihi Reşid Paşa'ya ilel-ebed minnetdar kalacakdır" diye yazar. Hemen hemen İngiliz ve Fransız gazeteleri de benzer fikirleri paylaşırlar. 26 kasım tarihli L'Univers gazetesi Tanzimatın tatbik edildiğinde imparatorluğun manzarasının değişeceğini medeniyeti yaklama yönünde Müslümanların mesafe kat edeceğini yazarak, Osmanlının yeni bir yola girdiğini ve "hassaten  Tanzimatın Reşid Paşa'nın fikir aydınlığı ve hayırkar tesiri ile" ortaya çıktığını belirtir. Presse gazetesi ise Tanzimat'a iki tam sayfa ayırır, ilanın Fransızca tercümesini verdikten sonra Osmanlı devletinin harabiyetlerini kökünden kazıyacağını yeni bir devlet çıkaracağını öne sürer. Le Siecle gazetesi ise Tanzimat'ın ilan edilmesinin batı medeniyetinin İslam medeniyetinin temsilcisi Osmanlı üzerindeki en büyük zaferi olduğunu ve Barachin, Blaque ve Reşid Paşa'nın özel katibi Core adındaki Fransızların yardımcı olduklarını söylemektedir.

Tanzimat'a en ilginç tepkilerden biri Pozitivizmin kurucusu Auguste Comte'den gelmiştir. Comte, 1854'de Reşid Paşa'ya gönderdiği mektupta fermanın ilan edilmesinin önemli olduğunu vurgulayarak şark medeniyetlerinin pozitivizmi kabul etmelerinde başlarında bulunan şeflere önemli görevler düştüğünü belirtir.  Türkiye ve Tanzimat'ın ünlü müellifi Engelhardt ise "Sultan murad'ın cesaret edemediği ahkam-ı Kuraniyyeye mugayir kanunun Reşid Paşa'nın gerçekleştirdiğini" iddia eder.

İngiliz büyükelçsi Lord Ponsonby ise Tanzimat'in ilanının İngiltere'nin çıkarlarına uygun olduğunu söyleyerek Mustafa Reşid Paşa'yı bu girişimlerinden dolayı tebrik eder. Aynı elçi bir yıl sonra, Mısır meselesinin İngiltere'nin istekleri doğrultusunda çözülmesinden  dolayı Mustafa Reşid Paşa'ya tekrar teşekkür eder. Tarihçi Lutfi, Mısır meselesini anlattığı tarihinde Reşid Paşa ile İngiliz elçisi arasında bir dostluk olduğunu fakat bu dostluğun Mısır'ın kaybedilmesi ile sonuçlandığını belirtir.

Ölümü

28 Eylül 1846'da  Mustafa Reşit Paşa sadrazam oldu. Bab-ı Ali'de  bürokratik düzenlemelere gidildi. Hazine-i Evrak Dairesi ile ilk defa devlet arşivi kurulması gündeme alındı. Mustafa Reşit Paşa'nın yedi ay süren ilk sadrazamlığı cumhuriyet ilanına hazırlandığı yolundaki iddialar yüzünden 27 Mayıs 1848'de sona erdi. Daha sonra iki defa daha sadrazam olan Mustafa Reşit Paşa yakalandığı hastalık sebebiyle Ocak 1858'de öldü.

Mustafa Reşit Paşa, İngiliz yanlısı olmakla dikkat çekmiş ve daha çok bu yönü ile eleştirilmiştir. Ona göre Osmanlı Devleti'nin yaşaması, İngiltere ile sürdürülebilecek dostluğa bağlıydı. Bunu açıkça ortaya koyması Fransa'nın Osmanlı aleyhine bir tavır takınmasına neden olmuştu. Öte yandan İngiltere'nin dostluğu da sürekli ve güvenilir bir biçimde sağlanamamıştır. Fakat ilan ettirdiği Tanzimat Fransız gazetesinin iddia ettiği gibi bir dönemi sona erdirirken Cumhuriyetin kurulmasıyla sonuçlana yeni bir dönemi başlatmıştır.

 



Yasal Uyarı: Yayınlanan yazı ve haberin tüm hakları Dünya Bülteni'ne aittir. Özel izin alınmadan yazı ve haber hiçbir şekilde kullanılamaz. Ancak yazı ve haberin bir kısmı aktif link verilerek alıntılanabilir.

  • Paylaş

Yorum
Küçük bir detay
Özlem
Mustafa Reşit paşa, Londra elçiliği sırasında Lionel de Rotthschild'in büyük nüfuzu altında bulunan İskoç büyük mason locasına dahil olmuştur. Mustafa Reşit paşa, Osmanlı'nın 1854 yılında ilk dış borçlanmayı yapmasını, 1855 yılında da Rothchildler' den borç alınmasını sağlamıştır. (Kaynak; Rothschildler ve Osmanlı İmparatorluğu)
22/02/2018, 13:51
bugünkü reşit paşa kim?
talip emin
içinde bulunduğumuz ve tanzimatla paralel giden değişim sürecinin mustafa reşit paşası kim olabilir?
08/11/2010, 15:01