banner39

Dünyanın en temiz su kaynaklarına sahip ülkesi: Afganistan

Taliban'ın kontrolü ele aldığı Afganistan'da yeni yönetimin yeraltı kaynaklarını nasıl değerlendireceği henüz bilinmezken dünyanın en temiz su kaynaklarına sahip Afganistan'da içme suyu sorunu yıllardır çözülemedi.

Afganistan 04.09.2021, 00:14 22.09.2021, 17:48
Dünyanın en temiz su kaynaklarına sahip ülkesi: Afganistan

Afganistan yeraltı kaynaklarının yanında yaklaşık %60’ını teşkil eden dağlık bölgelerinden çıkan nehirleriyle de zenginlik üretebilecek bir ülkedir. Afganistan’dan çıkan nehirlerin önemli bir kısmı Pakistan ve İran’a akmaktadır. Afganistan sularından en çok bu iki ülke faydalanmaktadır. Bu durum Afganistan ile bu iki ülke arasında birtakım sorunların yaşanmasına sebep olmaktadır. Afganistan’ın İran ve Pakistan ile diğer sorunlarının yanında sessiz bir şekilde devam eden bir su savaşı vardır. Bu suların kullanımı hidro-politik statüde bir mesele olarak kendini göstermektedir.

DOĞAL KAYNAKLAR AFGANİSTAN’A ONURLU VE GÜÇLÜ KİMLİĞİNİ YENİDEN KAZANDIRACAK

Afganistan’da savaş ve çatışma yaklaşık kırk yıldır devam etmektedir. Rusların Afganistan’ı işgaliyle başlayan savaşı iç savaş ve terör olayları takip etti. Bunun sonucunda Afganistan’ın sosyal-ekonomik hayatı çöktü. Afganistan’ın eski büyüklüğünü tekrar kazanması için kaynaklarını birleştirmesi ve doğru bir şekilde kullanması gerekiyor. Bu kaynaklara su da dâhildir. Bu ülkenin doğal kaynaklarını ve yeraltındaki madenleri iyi bir şekilde değerlendirmesi çok önem taşıyor. Bunlar Afganistan’a eski onurlu ve güçlü kimliğini yeniden kazandıracak anahtarlardır.

AFGANİSTAN’IN DIŞARIYA AKAN SULARI

Afganistan’ın zengin su kaynaklarından bir kesit

Afganistan yıllık 50 milyar dolar değerinde sularını komşu ülkelere hediye vermektedir. Uluslararası sahada bir metreküp su 1.5-2 dolara satılmaktadır. Mesela İran, Kuveyt’e borularla taşıdığı suyu bu fiyata satmaktadır. Afganistan’ın su kaynakları 75 milyar metreküpe ulaşmaktadır ve yaklaşık 50 milyar metreküpü komşu ülkelere akıyor. Bir metreküp su için bir dolar istendiğinde 50 milyar dolar rakamı ortaya çıkar.

Dünya çapında suyun değeri bölgeye, amaca ve duruma göre değişen bir metadır (Grimond 2010). Belirli bir nehir havzası içinde, bazı yerlerde diğerlerinden daha değerlidir. Afganistan’ın beş büyük nehir havzası sınırlarının ötesine uzanmaktadır ve bu sınır aşan havzaların her birinde su kullanımı komşuları arasında gerginliğe yol açmıştır (King ve Sturtewagen 2010; Favre ve Kamal 2003). Örneğin Helmand 1.150 km uzunlukla en uzun nehirdir ve Afganistan’ın nehir havzalarının en stratejik olanıdır. Herat eyaletindeki Sia Koh dağlarından ve Kabil’in kuzeybatısındaki Parwan dağlarından çıkan nehir güneybatıya Dashti Margo çölünden geçer ve burada Afgan-İran sınırındaki Sistan çöküntüsünde Farah Nehri ile birleşir (van Beek ve Meijer, 2006).

İKTİSADİ VE SİYASİ DENGELER İÇİN, KALKINMA VE REFAH İÇİN; SU KAYNAKLARININ KONTROLÜ

Afganistan’ın millî sermayesi olan su kaynaklarını iyi bir şekilde yönetmesi elzemdir. Pakistan’ın ortaya çıkmasıyla Afganistan’ın deniz bağlantısı kesildi. Fakat nehirlerini iyi bir şekilde değerlendirerek bir fırsat oluşturabilir. Bu ülkenin İran ve Pakistan ile ilişkilerinde iktisadî ve siyasî denge oluşturması büyük önem taşımaktadır. Gelecekte tatlı suların azalmasıyla Afganistan’ın bölgesel önemi daha da artacak gözükmektedir. Afganistan sularını kontrol altına alabilirse su kaynaklarını uluslararası anlaşmalara uygun olarak bir gelir kaynağına dönüştürebilir. Ülke içinde barajlar kurarak, kanallar döşeyerek sulama sistemini geliştirebilir ve kurak tarım arazilerini verimli hâle getirebilir. Bu adım refah seviyesini arttırır ve Afganistan halkı fakirlikten kurtulmaya başlar. Su kalkınma açısından çok önemli bir kaynaktır. Belirttiğimiz gibi Afganistan açısından su, bir güç kaynağıdır. Komşu ülkeler İran ve Pakistan böylesi bir gelişmeyi tahmin ettikleri için endişelenmektedirler.

Her ülke gibi bağımsız ve güçlü bir ekonomiye sahip olmak için Afganistan’ın doğal kaynaklarını, yeraltındaki madenlerini ve sularını iyi bir şekilde yönetmesi ve bunlardan yararlanma koşullarını oluşturması en doğal hakkıdır. Bu, Afganistan’da iktisadî hareketliliğin oluşmasında en önemli unsurlardan biridir.

TERÖRİSTLERİN HEDEFİ BARAJ VE SU KANALI YAPILACAK BÖLGELER

Afganistan kurak arazilere su taşıyabilmek için barajlar yapmak ve su kanalları döşemek için şimdiye kadar çok çaba sarf etmiştir fakat bunlar hep neticesiz kalmıştır. Çünkü sürekli engellenmiştir. Afganistan’da istikrar, kalkınma ve imar çabaları çerçevesinde orta ve aşağı Helmand Nehri ve Hari Rud havzalarında tarımsal kalkınma için su çekme, yönlendirme ve çevreleme projeleri İran’ı endişelendirmektedir. İran, bu projelerin doğu bölgelerindeki su güvenliğini baltaladığını düşünmektedir. Afganistan’da baraj yapılacak bölgelerde terör olaylarının yaşanması, inşaat firmalarının saldırıya uğraması düşündürücüdür. Bu bölgelerde çalışan mühendisler öldürülmektedir. Özellikle son yıllarda İran ve Pakistan etkisindeki Taliban, baraj yapımını ve tarım arazilerine su taşıyacak kanalların döşenmesini engellemektedir. Bu iki ülke kendi amaçları doğrultusunda Taliban’ı desteklemekte ve menfaatlerine göre kullanmaktadır. Türkiye’nin Dicle ve Fırat nehirleri dolayısıyla Irak ve Suriye kaynaklı sorunlarla boğuştuğu bilinmektedir. Bu ülkelerde terör örgütleri barınmakta ve her türlü desteği bulabilmektedir. Türkiye’nin barajlarla ve su kanalları ile zenginleşmeye başladığı dönemlerde siyasî sorunların ve terör olaylarının ortaya çıkması Afganistan’ı anlamak açısından iyi bir örnektir.

FAHRİ AFGAN TETSU NAKAMURA NEDEN TALİBAN’A HEDEF OLDU?

Tetsu Nakamura’nın suikastı Afganistan’da yaşanan olayları anlamak açısından önemli bir örnektir. Nakamura Japonyalı bir doktordur ve Afganistan’da fahri vatandaştır. Nakamura kendini Afganistan’ın doğusundaki Kunar nehrinde kanallar inşa etmeye adamıştı. Bu adamın çalışmaları sayesinde Celalabad’ın eteklerindeki Gamberi çölü yemyeşil ormanlara ve verimli buğday tarlalarına dönüştü. Bu adam ayrıca iki hastane ve iki cami inşa etti. Ekim 2019’da Afganistan cumhurbaşkanı tarafından kendisine fahri Afgan vatandaşlığı verilmişti. Nakamura silahlı kişiler tarafından 4 Aralık 2019’da, Nangarhar’da yardım aracında çalışmaya giderken korumaları ve şoförüyle birlikte öldürüldü. Nakakmura’nın ölümünde Pakistan’ın sorumlu olduğu, Taliban’ın bu suçu emirle işlediği düşünülmektedir. 2008’de benzer bir şekilde Nakamora’nın iş arkadaşı, tarım ve ziraat uzmanı Kazuya Ito da Taliban tarafından öldürülmüştü. Nakamora’nın öldürülmesi Afganistan halkı üzerinde şok etkisi yaşatmıştı. Nakamora, çalışmaları ve hizmetleriyle Afganistan halkının minnetini kazanmış ve geriye unutulmayacak bir isim bırakmıştır.

Tetsu Nakamura, Celalabad, 2016 Kaynak: Kyodo

Tetsu Nakamura, Celalabad, 2016 Kaynak: Kyodo

Nakamura açtığı su kanalları ile yüzlerce hektarlık kurak araziyi yemyeşil tarım arazilerine çevirerek fakir Afganistan halkına bir umut olmuştu. Ne yazık ki bedelini canıyla ödedi. Nakamura’nın ölümünden sonra kızı babasının bıraktığı bayrağı devralmış, onun yolundan gideceğini söylemiştir. Afganistan’ın düşmanları için bu mesajı bir Japon vatandaşı Nakamura’nın kızı vermiştir. Terör eylemleriyle Afganistan’a diz çöktüremeyecekleri mesajı bu ülkenin mücadelesinin devam edeceğinin bir işaretidir.

Afganistan’ın yakın gelecekte ekonomisinin büyümesini, su kanalları ile tarım arazilerinin verimli hâle gelmesini, barajlarla büyümesini; istikrarlı, gelişmiş ve güvenli bir ülke olarak milletler ailesi içinde yer almasını temenni ediyoruz. Afganistan telafisi mümkün olmayan savaşları kazandığı ve işgalleri ve bertaraf ettiği gibi sessiz su savaşını da bir gün kazanacaktır.

Kaynak: Hamaset / Haşmetullah Sultanoğlu 

banner53
Yorumlar (0)
19
açık
Günün Anketi Tümü
Türkiye Esed rejimiyle diyalog kurmalı mı?