banner15

İsrail’de Dini Partiler ve Politik Etkileri

İsrail Devleti, Yahudi milliyetçiliği özleminin var ettiği Siyasal Siyonizm’in 14.05.1948’de ortaya çıkardığı ürünüdür. Din ve milliyetçiliğin iç içe olması bakımından İsrail’de toplumun “Yahudi” kimliği doğal olarak ön plandadır.

İsrail’de Dini Partiler ve Politik Etkileri

Yrd. Doç. Dr. Eldar Hasanoğlu kimdir? 

Millet Meclisi, bir ülkenin sosyolojik yapısının aynasıdır. Seçimlerde vatandaşlar, kendilerini temsil edenleri seçmek için oy kullanırlar. Barajın düşük olması, toplumun geniş kitlelerine yayılma imkânı bulmayan gruplar için bile temsil şansının daha yüksek olması anlamına gelmektedir. Bu durumda çok büyük olmayan gruplar da millet meclisine temsilci gönderebilir. Bu olgu, Knesset/İsrail Millet Meclisi seçimlerinde de gözlenmektedir. İsrail’in toplum yapısı politik olarak çok parçalanmış olup bu durum temsil açısından gözetilmiş, seçim barajı yıllarca %1’de tutulmuştur. Bağımsız adaylar seçime giremedikleri için partileşme çok önem kazanmıştır.

İsrail Devleti, Yahudi milliyetçiliği özleminin var ettiği Siyasal Siyonizm’in 14.05.1948’de ortaya çıkardığı ürünüdür. Din ve milliyetçiliğin iç içe olması bakımından İsrail’de toplumun “Yahudi” kimliği doğal olarak ön plandadır. 1897’de Basel’de toplanmış I. Siyonist Kongresi’nden 1948’de İsrail Devleti resmi olarak kurulmasına kadar geçen süre içerisinde Siyonistler boş durmamış, uluslararası ölçekte lobi faaliyetleri yapmışlardır. Müslümanların yaşadığı Filistin topraklarında Yahudilerin yaşadığı İsrail’in kurulması istikametinde devam eden yoldaki temel yapıtaşları olarak Balşour Deklarasyonu (1917) ve İngiltere Birleşik Krallık Filistin Mandası’nın tesisi (1922) gibi devletleşme süreci, Hagana (1920), İrgun (1931) ve Palmah (1941) gibi paramiliter örgütlerin silahlı mücadelesi gösterilebilir. Ne var ki tüm bu diplomatik ve askeri faaliyetler, bölgenin demografik yapısında Yahudilerin seyrekliği sebebiyle başarılı olamazdı. Bu açığı kapatmak için daha erken dönemden altyapıyı oluşturmak gerekiyordu ki bu da Aliyah/Göç olgusuyla gerçekleşecekti. Siyonist düşünceye göre Aliyah, İsrailoğulları’nın ata yurduna göç etmeleriydi ve bu göç 1882’den itibaren organize bir şekilde uygulanarak bölgenin demografik yapısında Yahudileri de belli sayıya ulaştırabildi. Bu göçlerin temel motivasyonu, dini öğelerdi. Seküler ve hatta ateist Siyonist liderler, Yahudilikteki dini unsurları da kullanarak dünyanın dört bir yanından Yahudileri Filistin’e çekmeyi başarmışlardır. Temel öğe olarak din hep kullanılsa da kurucu liderlerin kişisel dünya görüşünden dolayı İsrail bir din devleti olarak değil “demokratik, seküler, Batı değerlerine bağlı” bir devlet olarak kurulmuştur. Ne var ki dindarların tepkisini aza indirmek için Status Quo anlaşması ile din ve devlet ilişkileri düzenlenmiş, Yahudi şeriatının bazı kuralları hayatın bazı alanlarında gözetilerek dini hassasiyetler gözetilmiş, dini hamaset coşturulmuştur. Kuruluşundan itibaren değerlendirilirse, İsrail Yahudi toplumunun sağ partilere sempatisinin yükselmesi İsrail için önemli tarihsel olayların toplumsal yansımalarıdır. Altı Gün Savaşı’nda (1967) İsrail’in başarısı, Camp David Sözleşmesi (1978) gereği elde ettiği topraklar üzerindeki egemenliğinin fiziki veya karar bazında sona erdirilmesi bunların başında gelmekte olup müteakip süreçte Arap-İsrail çatışmaları ve İsrail’in Filistin topraklarındaki yerleşim birimlerinin inşası sağın yükselişinde etkin olmuştur. 

Verilere göre Yahudiler, İsrail nüfusunun yaklaşık %75’ini teşkil eder. Ne var ki İsrail’in Yahudi nüfusu tek bir yapıda olmayıp kendi içerisinde farklı parametreler ile parçalanmış haldedir. İnanç açısından dindarlarla sekülerler, kültür açısından Aşkenazlar ve Sefaradlar, yerlilik açısından Tzabar’lar/doğma büyüme İsrailli olan göç edenlerle Olim/Göçmenler bu gruplaşmanın en büyük ölçekten yapılmış tasnif olup bunlar da kendi içlerinde ayrılmışlardır. İsrail’de din önemli bir yeri tutsa da toplumun geniş kitlelerine yayılamamıştır. 2009 kamuoyu araştırmasına göre Yahudi nüfusun %12’si Ultra-Ortodok/Haredis, %8’i dindar, %13’ü gelenekçi, %42’i seküler, %25’i seküler gelenekçidir. İsrail Demokrasi Enstitüsü’ne bağlı Gutman Kamuoyu Araştırmaları Merkezi’nin 2012’de yayınladığı “İsrail Yahudilerinde inanç, Amel ve Değerler” adlı rapora göre, İsrail Yahudilerinin %20’si Tanrı’nın varlığına bile inanmamaktadır. Dindarlık açısından Yahudi nüfus hiloni/seküler ve dati/dindar olmak üzere ikiye ayrılır. Ezici çoğunluk sekülerler olup dindarlar yaklaşık %20’de kalmaktadırlar. Dindarlar içerisinde ultra-Ortodoks/Harediler olarak öne çıkanların oranı, genel nüfusun %12’si civarındadır. İşaret edilmelidir ki bu dini kitle de politik gruplaşma bağlamında kendi içerisinde gruplaşmalara ayrılmış olup pek çok dini parti kurulmuştur. Son seçimlerde (2015) dini partiler toplamda yaklaşık %17 oranında oy kazanabilmişlerdir: ha-Bayit ha-Yehudi Partisi %6.74, Şas Partisi %5.73, Yahadut ha-Tora ha Meuhedet Partisi ise % 5.3 oranında oy almıştır.

Farklı büyüklükteki gruplaşmalardan oluşan nüfusun Knesset’te orantılı temsilini sağlamak için yıllarca baraj sadece %1’de tutulmuş, 13. Knesset’te (1992) baraj % 1.5 olmuş, 16. Knesset’te (2003) baraj %2 olarak belirlenmiş, 2015’te yapılan son seçimlerde ise baraj limiti %3.25’e yükseltilmiştir. Her ne kadar baraj düşük tutulsa da politik parçalanmışlığın yüksek boyutu sebebiyle hiçbir parti tek başına hükümet kurmaya yetecek kadar oy alamamış, bu sebeple İsrail tarihinde hep koalisyon hükümetler olmuştur. Farklı görüşte ve hatta karşıt görüşte olan partiler bile bir araya gelerek 61 sandalyeyi sağlayarak hükümet kurmak durumunda kalmışlardır. Bu, küçük partileri kritik öneme bindirmiştir. Temsil açısından başarılı görünse de bu sistem hükümet kurucularının elini zora sokmuş, hükümetin çökmemesi için koalisyona girdikleri küçük partilerle bile hesaplaşmak zorunda kalmışlardır. Zaten barajın yükseltilmesindeki temel amaç, küçük partilerin etkisini sınırlı tutmak olmuştur. Kendi sırasında, seçmen kitlesi küçük olan dini partiler de Knesset’e girmek için aralarında koalisyonlar oluşturmuşlardır. Burada, dini partiler hakkında kısa bilgi verilerek platformları üzerinden amaçları ve etkilerine işaret edilecektir. Partiler, kurulma tarihleri esas alınarak kronolojik şekilde sıralanmıştır.

Agudat Yisrael

 Türkçeye “İsrail Birliği” olarak çevrilebilir. 10. Siyonist Kongre’nin ardından, 1912’de (İsrail Devleti henüz kurulmadan önce kurulmuş bir parti olsa da onu öncelemesi ve toplumun dindar kesiminin uzun soluklu sesi olması hasebiyle ilk yeri tutması uygundur.) günümüzde Polonya sınırları içerisinde bulunan Kattowitz’de toplanan Siyonistlere tepki olarak yaklaşık 200 ultra-Ortodoks, Haredi din adamının kurduğu partidir. Siyonizm kavramının sekülerliğinden dolayı Yahudi kimliğini ifade etmediğini, fakat kabul gördüğü takdirde zamanla sekülerliğin Yahudi hayatını işgal edeceğini ve bunun da Yahudi kimliğinin yok olmasına götüreceği fikriyle Siyonistlere karşı çıkmıştır. Yaklaşık 105 yıllık bir tarihi olmasına rağmen, Siyonizm’e yanaşmama çizgisini hâlâ devam ettirmektedir. Sağcı, muhafazakâr ve köktendinci fakat Siyonist olmayan bir partidir. Partinin karar verici organı, din adamlarından oluşan Moetzet Gdoley ha-

Tora (Tevrat Büyükleri Heyeti) kurumudur. 

Ultra-Ortodokslar, kurulacak olan İsrail Devleti’nin ilahi müdahale ile Mesih tarafından kurulacağı inanışından dolayı, seküler insanlar olan Siyonistler tarafından kurulmasını reddetmiş, bunu planlayan politik Siyonizm’e ve temsilcilerine karşı çıkmışlardır. Filistin topraklarında teşkilatlanma, o dönemde Almanya’da bulunan Agudat’ın İsrail şubesi olarak gerçekleşmiştir. Partinin etkili sözcülerinden olan İsrael Jacob de Haan, İsrail Devleti’nin kurulması aleyhinde söylemleri yüzünden 1924’te paramiliter Hagana örgütü tarafından suikaste kurban gitmiştir. II. Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde Almanya’daki Yahudi kıyımı neticesinde Agudat, Siyonizm karşıtı çizgiden Siyonist olmayan çizgiye gelmiştir. 1948’de İsrail Devleti’nin kurulmasıyla Agudat kendi tabanının coşkusuna ve Siyonistler’in baskısına karşı direnememiş ve iktidarda olmanın kazanımlarını göz ardı etmeyip pek çok hükümette yer almışsa da seküler yönetime yönelik mesafesi sebebiyle bakanlık pozisyonu almayı reddetmiştir. Knesset’teki temsilci sayısı fazla olmasa da hükümeti oluşturmak için iktidar ortağı olan daha büyük partiler arasında denge görevi görmüş, bu yüzden de pek çok ayrıcalıkları “koparabilmiştir”. Bu ayrıcalıklar arasında din okullarına ve sosyal kurumlarına yüksek bütçelerin tahsisi, din okullarında okuyan Haredi gençleri askerlik hizmetinden muafiyeti, diyanet konularındaki belirleyiciliği en başlıcalarıdır. Seküler mahiyette olduğu için Siyonizm’i kabul etmeyen Agudat için bu ideolojinin uzantıları da ehemmiyetli olmadığı için parti güvenlik ve dış politika ile ilgili net bir tutum sergilemeyip pragmatik davranır. Agudat, Şaron’un 2005’te (Gazze’den) Geri Çekilme Planı’nı desteklemiştir. Partinin Filistin meselesiyle ilgili görüşü eskiden esnek olmuş, son zamanlarda ise Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerine sempatiyle bakmıştır. Kurulduğu günden 1980’lere kadar parti, farklı çizgide olan Hasidi ve Mitnagedim (Hasidi olmayan) Haredilerden oluşan ultra-Ortodoks taban için çatı olmuştur. Partinin, Hasidi yönünün ağır basması sebebiyle Litvanyalı Mitnagedim Harediler, Rabbi Elazar Şah’ın liderliğinde 1980’lerin sonlarında Agudat’tan kopmuş, Degel ha-Tora Partisi’ni kurmuşlardır. Rabbi Şah’ın 1984’te Şas’ın kurulması için Rabbi Ovadya Yosef’e de yardım etmesi, Agudat içerisindeki rahatsızlığın bir göstergesi olarak okunmalıdır. Tabandaki Hasidi ve Mitnagedim farkı, ister ayrılma öncesinde ister sonrasında bu iki partinin ortak köklerinin önüne geçememiş, pek çok kez seçimlerde ortak iştirak etmek amacıyla onlar Yahadut ha-Tora ha-Meuhedet çatısı altında koalisyona girmişlerdir. 

Miflaga Datit Leumit / Mafdal

 Partinin adı Türkçeye “Dini Milli Parti” olarak çevrilebilir. Toplum içerisinde kısaltılarak Mafdal diye bilinir ve bu adı daha çok bilinmektedir. 1955 seçimlerine Hazit Datit Leumit (Dini Milli Cephe) adıyla birleşerek ortak liste ile katılan Mizrahi (Doğulu) ve ha-Poel ha-Mizrahi (Doğulu İşçi) partilerinin 1956’da bir araya gelerek tek çatı altında birleşmesiyle oluşmuştur. Partinin manevi ve ideolojik lideri, Birleşik Krallık Filistin Mandası’nın ilk Aşkenaz hahambaşısı Rabbi Abraham Yitzhak Kuk olan partinin kurucuları Yosef Burg ve Haim Mofle Şapira’dır. Sağcı, dindar Siyonist bir parti olan Mafdal’ın tabanı, Siyonizm Hareketi içerisinde yer alan din ile milliyetçiliği harmanlamış, İsrail Devleti’nin kurulmasını gerekli gören Ortodoks kitledir. Rabbi Kuk, seküler Siyonist liderlerin Yahudiliğe daha fazla dikkat ayırmaları gayesiyle Mafdal’ı kurdurtmuştur. 

Agudat Yisrael’den sonra İsrail siyasi hayatında en uzun ömürlü partidir. Kuruluşundan 1981 seçimlerine kadar neredeyse her seçimde Knesset’te 12 sandalye kazanan Mafdal, yeni kurulmuş Şas Partisi’yle oyları paylaşmak durumunda kalmış, 1984 seçimlerinde oy kaybı yaşayarak 6 sandalye kazanmıştır. 1992’ye kadar her hükümette iktidar ortağı olmuştur. İsrail İşçi Partisi ile arasındaki koalisyon sürekliliği sebebiyle ha-Berit ha-Historit (Tarihi İttifak) olarak nitelenmiştir. 2003 seçimleri sonrasında Şaron hükümetinde iki bakanlık alarak iktidar ortağı olmuş, Şaron’un (Gazze’den) Geri Çekilme Planı neticesinde parti parçalanma noktasına gelmiştir. Plana karşı çıksa da iktidarda kalmak için koalisyondan geri çekilmeyenlere karşı, partinin bakan temsilcileri (Efi Eytan ve Yitzhak Levi) istifa etmiş ve sonradan Ahi Partisi’ni kurmuşlardır. Bu parçalanma neticesinde zayıflayan Mafdal, 2006 seçimlerine ha-İhud ha-Leumi ile koalisyona girme kararı almış, koalisyonun kazandığı 9 sandalyeden 3’ü Mafdal’a verilmiştir. Kasım 2008’de Mafdal kendini feshetme kararı almıştır. İsrail’de sağcı ve dindar tabanı tek bir çatı altında toplamak amacıyla Mafdal, ha-İhud ha-Leumi, Tkuma ve Moledet gibi sağcı dindar partiler birleşerek ha-Bayit ha-Yehudi Partisi’ni oluşturmuştur. 

İsrail Devleti’nin teokratik bir sistemle yönetilen şeriat devleti olmasını talep etmeyen, demokratik bir devlet olduğunu kabul eden, fakat devlette Yahudi şeriatının etkin olmasını hedefleyen Mafdal, şeriat hükümlerinin en azından eğitim, kültür, Medeni Hukuk gibi alanlarda gözetilmesi gerektiğini savunmuş ve bunu sağlamıştır. 1967 Savaşı’nda, İsrail’in kazanımları toplum içerisinde dinin etkisinin artmasına ve bu da Mafdal’ın tabanını daha çok sağa kaymasına sebep olmuş, müteakip dönemlerde Mafdal liderleri sosyal ve ekonomik meselelerde şeriat hükümlerini dikkate alma hususunda hükümeti daha çok uyarmışlardır. Vaat edilmiş topraklar fikrini esas alan Mafdal, Ürdün Nehri’nin batısında sadece İsrail Devleti’nin olabileceğini, Müslümanların ise İsrail’in güvenliğini tehdit etmeme ve sadakatli olma koşuluyla otonom bir yönetime sahip olabileceğini dile getirmiştir. Konuyu dinsel referanslarla ele alan Mafdal, İsrail Devleti’ne karşı çıkan Filistinlilere silahlı güç kullanma yanlısı görüş beyan etmiştir. 

Kah 

Türkçeye “İşte, Böyle” anlamında çevrilebilir. Dinci, ultra-milliyetçi, muhafazakâr bir partidir. 1971 yılında, Rabbi Meir Kahane tarafından kurulmuştur. Provokasyonlarla, sokak çatışmalarıyla adı sürekli gündeme gelen parti, provokatif tutumu ve ırkçı söylemleri nedeniyle 1994’te kapatılmıştır.

1968’de New York’ta Jewish Defence League’i (Yahudi Savunma Birliği) tesis eden Kahane, 1971’de İsrail’e göç ederek burada siyasal faaliyete başlamıştır. Sert ve provokatif nutuklarla insanları galeyana getirmeyi başarsa da siyasal olarak parlak bir başarı sergileyememiştir. Barajın %1 oldu¤u 1973 seçimlerinde %0.82 oy toplayarak Knesset’e girememiştir. Sıradaki seçimlerde parti gözle görülür sayıda oy kaybına uğramış, 1977 seçimlerinde %0.25, 1981 seçimlerinde ise %0.27 oy almıştır. Müteakip dönemlerde yaşanan gelişmelerle Kahane’nin popülaritesi artmış, 1982’de Sina Yarımadası’ndan geri çekilen İsrail, bölgedeki yoğun galeyanı Kahane’nin aracılığıyla yatıştırabilmiştir. 1984 seçimleri öncesinde İsrail Yüksek Seçim Kurulu, ırkçı söylemleri nedeniyle Kah Partisi’ni seçimlere katılımdan menetmiş, kararı temyiz eden Kah seçimlere katılabilmiş ve %1.2 oy alarak Knesset’te 1 sandalye kazanmayı başarmıştır. Provokatifliği ve sertliği nedeniyle Kahane, Knesset’te diğer üyeler tarafından dışlanmış, Knesset’te sunum yaparken çoğunlukla “boş salona konuşmuştur.” Kahane, Knesset’teki yalnızlığına rağmen toplum içerisinde ünlenmiş, 1988 seçimleri öncesi kamuoyu araştırmaları Kah’ın Knesset’te 4-12 arasında sandalye kazanacağı tahmin edilmiştir. Kah’ın önünü kesmek için İsrail Seçim Yasası’nda değişiklik yapılarak “seçim platformunda İsrail Devleti’nin varlığına ve demokratik kimliğine karşı çıkan, nitekim ırkçılık sergileyen partilerin seçime katılamayacağı” şeklinde düzeltme yapılmış, bununla da İsrail Yüksek Seçim Kurulu Kah’ı seçimlere katılmaktan menetmiştir. 1990 Kasım’da Kahane, New York’ta suikaste uğramıştır. Onun ölümünden sonra parti ikiye ayrılmış, Kahane’nin oğu Binyamin Zeev Kahane partiden koparak Kahane Hay (Kahane Yaşıyor) adlı grubu oluşturmuştur. Her iki akımın 1992 seçimlerine katılımı engellenmiştir. Terörle Mücadele Yasası’na dayanarak 1994’te İsrail Başbakanlığı emriyle her iki akım yasadışı ilan edilmiş, kapatılmıştır. O zamandan sonra sadece toplumsal bazda varlık göstermeye devam etmiştir. Kah’ın mensupları arasında Baruh Marzel, Mikael Ben-Ari gibi isimler, müteakip süreçte Herut haTnua ha-Leumit, Hazit Yehudit Leumit, ha-‹hud ha-Leumi ve Eretz Yisrael fielanu gibi partilerde politika yapmaya devam etmişlerdir.

Var olduğu süre boyunca sürekli provokatif eylemler ve dışlayıcı söylemlerle gündeme gelen, hatta lideri ve üyelerinin defalarca hüküm giydiği Kah Partisi, devletin teokratik bir mahiyette olması ve şeriat hükümlerine göre yönetilmesi gerektiğini (Medinat Halaha) ateşli bir şekilde savunmuştur. İsrail’in Yahudi olmayan vatandaşlarının vatandaşlıktan çıkarılması, karışık evliliklerin yasaklanması partinin seçim platformunda yer alan maddelerdendir. Vaat edilmiş topraklar fikrini esas alan parti, ülkedeki Müslümanlara, güvenlik kontrolünden geçerlerse “ger toşav/yerleşik yabancı” statüsünün verilmesi ve onların da ülkenin hizmet sektöründe çalıştırılması gerektiği görüşünü benimser. Patlayıcı maddeler kullanmak, suikastler ve intihar saldırıları düzenlemek, teröre yardım ve yataklık etmekle suçlu bulunan parti, günümüzde İsrail, ABD, AB tarafından terör örgütü listesinde sayılmıştır. 1995’te İsrail Başbakanı Yitzhak Rabin’e suikast eden Yig’al Amir’in, Kah ve Kahane Hay ile ilişki içerisinde olduğu belirtilmiştir.

Tehiya 

Partinin ismi Türkçe ’ye “Uyanış” olarak çevrilebilir. Sağcı, aşırı milliyetçi tandanslı bir partidir. Toplum içerisindeki yaygın ismi Banay (Berit Neemaney Eretz Yisrael/İsrail Yurduna Sadıklar Alyansı) olmuştur. Radikal sağcı Guş Emunim hareketinin siyasal temsilcisi konumunda olmuştur.

İsrail ile Mısır arasındaki Camp David Sözleşmesi (1978) maddelerinde yer alan Sina Yarımadası’nın Mısır’a iadesi ve oradaki İsraillilerin tahliyesine tepki olarak, 1979’da üyesi olduğu Likud Partisi’nden ayrılan Geula Kohen tarafından kurulmuş, 1992’de faaliyetini resmi olarak durdurmuştur. Yuval Neeman, partideki diğer öne çıkan isimdir. 1981 seçimlerinde parti Knesset’te 3 sandalye kazanmış, hükümeti kuran Menahem Begin’in Likud’uyla koalisyona girmiş, partinin öne çıkan isimlerinden Neeman bu vesileyle Bilim ve Gelişme Bakanı olmuştur. 1984 seçimlerinde 5 sandalye kazanmasına rağmen parti Knesset’te temsil açısından İttifak ve Likud’tan sonra üçüncü parti olmuşsa da hükümet ortağı olamamışlardır. Rafael Eytan’ın ayrılarak Tzomet’i kurması üzerine Tehiya’nın Knesset’teki sandalye sayısı 4’e düşmüştür. 1988 seçimlerinde üç sandalye kazanan parti yine hükümet ortağı olamamış, fakat 1990’da İttifak’ın dağılması üzerine Tehiya, iktidara davet edilerek yeni oluşan sağcı hükümetin ortağı olmuş, yine Neeman Enerji ve Altyapı Bakanlığı ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı’na getirilmiştir. İki sene sonra, 1992’de Başbakan Yitzhak Şamir’in Madrid Konferansı’na katılmasını protesto eden Tehiya hükümetten çekilmiştir. 1992 seçimlerinde oylarını Tzomet’e kaptırdığı için parti barajı aşamamış, müteakip süreçte bağımsız varlığını kaybetmiştir. Kudüs’ün, İsrail’in ebedi başkenti olduğunu yasalaştıran 1980 Kudüs Yasası, Tehiya’nın öncülük ettiği olguların başında gelmektedir. 
 

Şas

 Şas kelimesi şomrey Sefarad terkibinin baş harflerinden oluşup “Sefaradları Muhafaza Edenler” anlamında Türkçe ‘ye çevrilebilir. Sağcı, ultra-Ortodoks Haredi bir partidir. 1984 yılında eski İsrail Sefarad Hahambaşı Rabbi Ovadya Yosef tarafından Sefarad ve Mizrahi tabanının, uğradıkları ayrımcılığa karşı savunma amacıyla kurulmuştur. Nitekim partinin kurulma sebebi olarak, o zamana kadar temsil edildikleri Aşkenaz ultra-Ortodoks parti olan Agudat Yisrael Partisi’nin seçim listesinde Sefaradlara karşı ayrımcılık yapılması gösterilir. Yosef, partinin kuruluşundan ölümüne (2013) kadar partinin manevi lideri olmuştur. Partinin öncü isimleri arasında Nissim Zeev, Aryeh Deri, Eli Yişay, Ariel Atlas gibi isimler sayılabilir. Agudat gibi Şas’ın da Siyonizm ile ilişkisi tartışılmış, partinin 2010’da Dünya Siyonist Örgütü’ne katılması bu tartışmalara bir cevap mahiyetinde olmuştur. Şas, Siyonist Örgütü’ne katılan İsrailli ultra-Ortodoks ilk partidir. Şas’ın tabanının tamamı ultra-Ortodoks Yahudiler olmayıp çoğunlukla modern Ortodoks ve gelenekçi Mizrahi ve Sefarad Yahudilerden oluşmaktadır. Parti, Avrupa Aşkenaz Yahudi kültürüne rakip olarak geleneksel Ortadoğulu ve İsrailli otantik Yahudi kültürünü geliştirmeyi hedeflediği için pek çok gelenekselciyi kendi safına çekmeyi başarmıştır. Siyonist Örgütü’ne katıldıktan sonra Ortodoks olmayan Siyonistler de Şas’a oy vermeye başlamışlardır. 1999 seçimlerinden itibaren El’ad, Netivot ve Yarka beldeleri Şas’ın arka bahçesi sayılmıştır.

Daha yeni kurulmasına rağmen 1984 seçimlerinde Knesset’te 4 sandalye kazanan Şas, 1988 ve 1992 seçimlerinde 6, 1996 seçimlerinde 10, 1999 seçimlerinde 17, 2003 seçimlerinde 11, 2006 seçimlerinde 12, 2009 ve 2013 seçimlerinde 11 sandalye kazanmıştır. 2014’te partinin lideri Eli Yişay, parti içi çekişmeler nedeniyle istifa etmiş ve Yahad Partisi’ni kurmuştur. Şas, 2015 seçimlerinde 7 sandalye kazanmıştır. Kurulmasından itibaren hükümetlerin pek çoğunda başbakan yardımcılığı, devlet bakanlığı, hükümet bakanlığı ve bakan yardımcılığı alarak iktidar ortağı olmuştur. İşaret edilmelidir ki parti temsilcilerinin adları pek çok kez rüşvet, yolsuzluk, sahtecilik, cinayet gibi suçlarla anılmış ve bu nedenle yargılanmışlardır.

Sosyal ve ekonomik ayrımcılığa karşı Sefaradlar’ın ve Mizrahiler’in haklarını savunmayı ilke edinen Şas, devletin imkânlarını kullanarak kendi tabanına pek çok imkânlar sağlamayı başarmıştır. İdeolojik olarak devletin Şeriat hükümlerine göre yönetilmesini savunmasıyla, sekülerlerin dindarlaşma kampanyalarla sağcı, dindar bir parti görünümü veren Şas, yer yer pragmatik davranarak solcu hükümetlerle de iktidar ortaklığı yapabilmiş, dini ve ekonomik hususlarda bazı tavizler verebilmiştir. Başlangıçta İsrail-Filistin Sorunu konusunda insan hayatının topraktan daha önemli olduğunu söylemesiyle esnek bir görüntü sergileyen Yosef, giderek sertleşmiş ve Batı Şeria’daki İsrail yerleşimini teşvik etmiştir. Türkiye kamuoyunda Yosef, Müslümanlara yönelik öldürülme dileklerinden hayvana benzetilmeye kadar pek sert söylemleriyle bilinmektedir. Nitekim Yosef, Yahudi olmayanların varlık sebebinin Yahudiler’e hizmet olduğunu söyleyecek kadar ileri gitmiştir. Bu konuşmalardan sonra Yosef’in özür ve yanlış anlaşılma açıklaması yaptığı bilinmektedir. Partinin günümüzdeki lideri Aryeh Deri, yer yer Müslümanlara yönelik esnek söylemler dile getirmiştir.

Moledet 

Partinin adı Türkçeye “Anayurt” olarak çevrilebilir. Sağcı, dindar Siyonist bir partidir. 1988’de Rehevam Zeevi tarafından kurulmuş, 1988 seçimlerinde Knesset’te 2 sandalye kazanabilmiştir. 1991’de hükümet ortağı olmaya davet edilmiş, kabulü üzerine Zeevi devlet bakanı olarak atanmıştır. Ancak 1992 Ocak’ta Zeevi kabineden istifa etmiş ve 1992 seçimlerinde Knesset’te 3 sandalye kazanmayı başarmıştır. Ne var ki partinin Knesset’teki temsilcilerinden Şaul Gutman, 1995’te ayrılarak Yamin Yisrael Partisi’ni kurmuş, 1996’da ise diğer temsilci Yosef Ba-Gad da partiyi terk ederek bağımsız milletvekili olmuştur. 1996 seçimlerinde parti, Knesset’te 2 sandalye kazanabilmiştir. Hükümet kurmak için Benyamin Netanyahu’yu destekleseler de hükümet ortağı olmamışlardır. 1999 Mart’ta Mofle Peled’in Tzomet’ten ayrılıp Moledet’e katılmasıyla partinin Knesset’te temsilci sayısı 3’e çıkmıştır. 1999 seçimleri öncesi Moledet ha-İhud ha-Leumi koalisyonunu oluşturmuş ve koalisyonun Knesset’te kazandığı sandalyeden 2’si Moledet’e tahsis edilmiştir. Parti, 2001 Mart’ta başbakanlık seçimlerini kazanan Ariel Şaron’un oluşturduğu hükümetin ortağı olmuş, Zeevi Turizm Bakanlığı’na getirilmiştir. Ancak Zeevi 2001 Ekim’de Filistin Halk Kurtuluş Cephesi tarafından suikaste uğrayınca bu konum partinin elinden çıkmış, nitekim parti liderliğine Binyamin Elon seçilmiştir. 
2006 seçimlerinden önce Moledet’in koalisyonda olduğu ha-İhud, Mafdal ile koalisyona girdi ve seçim sonucunda Moledet, Knesset’te 2 sandalye kazanmayı başardı. 2008 Kasım’da Moledet koalisyon içerisindeki partilerle yeni bir sağcı koalisyon oluşumuna gitti ve ha-Bayit ha-Yehudi Partisi’ni oluşturdu. Ha-Bayit ha-Yehudi 2009 seçimlerinde Moledet’in temsilcisine aday listesinde 17. sırada yer verince Moledet bu koalisyondan ayrılarak yeni ittifaklarla ha-İhud’u canlandırarak seçimlere bu çatı altında girdi. Moledet’in yeni lideri Uri Bank’a bu koalisyonun ortak listesinde 5. sırada yer verildi ama koalisyon toplamda 4 sandalye kazanınca Moledet’in temsilcisi Knesset’e girmeyi başaramadı. 

Vaat edilmiş topraklar fikrini esas alan parti, Batı Şeria’daki Müslümanların tahliyesini teşvik eder. Aynı görüşte olan Kah, Herut vs gibi partilerden farklı olarak bunu zorla değil gönüllülük esasına dayalı olarak gerçekleştirilmesi gerektiğini savunur.

Degel ha-Tora

 Türkçede “Tevrat’ın Bayrağı” anlamına gelir. Aşkenaz Harediler’in siyasal temsilcisi olan parti 1988’de kurulmuştur. Parti, Hasidilerin egemen olduğu Agudat Yisrael Partisi’ne karşı, bazıları tarafından “Litvanya kanadı” yani “Mitnagdim” olarak anılan Hasidi olmayan Haredim grubunu temsil eder. Agudat Yisrael içerisindeki Hasidi din adamlarıyla ihtilafı sonucu bu partiden ayrılan Rabbi Elazar Menahem Man Şah tarafından kurulmuştur. Bazen bu iki grup birbirlerine karşı yarışır, bazen de güçlerini birleştirerek Yahudut ha-Torah adlı koalisyon oluştururlar. Moetzet Gdoley ha-Torah, bu köktendinci partinin din adamlarından oluşan hakem heyetidir.
1988 seçimlerinde parti Knesset’te 2 sandalye kazandı ve Yitzhak Şamir hükümetinde iktidar ortağı oldu. 1992 seçimlerinde ise Agudat Yisrael ile koalisyona girerek Yahudut ha-Torah Partisi’ni oluşturmuştur. 1996 seçimlerinden önce yollarını ayıran bu iki grup seçimler için yeniden birleşmişlerdir. Aynı ayrılma ve ittifaka girme olayı sonraki seçimlerde de tekrar etmiş, parti bu yolla Knesset’e girebilmiştir. Mofle Gafni, Uri Maklev ve Yaakov Afler partinin önde gelen isimlerindendir. 

Yahadut ha-Tora ha-Meuhedet

Partinin ismi “Birleşik Tevrat Yahudiliği” şeklinde Türkçeye çevrilebilir. Ultra-Ortodoks Aşkenaz Yahudilerin oluşturduğu partidir. 1992’de Hasidi Aşkenzlar’ın Agudat Yisrael Partisi ile 1988’de Agudat Yisrael’i terk eden Mitnagedim (Hasidi olmayan) Aşkenazlar’ın Degel ha-Tora Partisi bir araya gelerek bu partiyi kurmuşlardır. Dolayısıyla 1988’deki ayrılıktan önce Yahadut ha-Tora ha-Meuhedet’in tabanının tamamı Agudat Yisrael’in tabanı olmuştur. Parti ultra-Ortodoks, Siyonist olmayan bir partidir. Yaakov Litzman ve Mofle Gafni partide lider konumundadırlar.

Yer yer birbiriyle ihtilaf yaşayan bu iki parti pek çok kez ayrılmış, fakat oyların boşa gitmemesi ve tarafların seçim barajını aşması amacıyla seçimlerden önce yeniden bir araya gelmiştir. 1992 ve 1996 seçimlerinde 4 sandalye kazanan parti 1999 ve 2003 seçimlerinde ise 5 sandalye kazanmıştır. 2004’te Şaron hükümetinde iktidar ortağı olunca meydana gelen ihtilaf nedeniyle fraksiyonlar yine ayrılmış, 2006 seçimlerine yine Yahadut ha-Tora çatısı altında birleşerek katılmışlardır. Bu birleşme hususunda her iki partinin delegasyonlarının değil partilerin manevi lideri olan din adamlarının görüşleri esas alınmıştır. Parti 2006 seçimlerinde 6 sandalye, 2009 seçimlerinde ise 5 sandalye kazanmıştır. 2013 seçimlerinde 8 sandalye kazanan parti, 2015 seçimlerinde 6 sandalye kazanabilmiştir. 

İsrail Devleti’nin Şeriat yasalarına uygun davranmasını sağlamak ve diyanet konularında status quo’yu muhafaza etmek partinin temel önceliklerindendir. Partiyi oluşturan iki fraksiyonun siyasi konularda birbiriyle aynı düşündüğü söylenemez. Din ve devlet ayrılığını kabul etmeyen parti, Filistin topraklarındaki yerleşimler hususunda aynı görüşte değillerdir. Batı Şeria’da ikamet eden İsrailliler, partiye büyük destek vermektedirler. Kadınların adaylığını kabul etmeyen parti, ultra-Ortodoks erkeklerin askeri hizmete alınmasına da karşı çıkmaktadır.

Yamin Yisrael 

Türkçeye “İsrail Sağı” olarak çevrilebilir. Sağcı bir parti olup küçük tabana hitap eder. Kurucusu, Moledet Partisi’nin listesinden Knesset’e giren Şaul Gutman’dır. Gutman, 1995 Temmuz’da Moledet’ten ayrılarak Yamin Yisrael Partisi’ni kurmuştur. 1996 seçimlerine katılan parti seçim barajı olan %1,5’i aşamamıştır. 2003 seçimlerine Herut ha-Tnua ha-Leumit Partisi ile birlikte ortak liste ile katılmış, bu seçimde 36.000 küsur oy alarak %1,1’de kalmış, yine barajı aşamamıştır. 2006 seçimlerine Hazit Yehudit Leumit Partisi ile ortak liste oluşturarak girmiş, aldığı oy bu defa %0.79’da kalmıştır. Başkanlık sistemini savunan parti, koyu milliyetçi söylemler dile getirerek devletin Yahudi Devleti olması gerektiğini reddeden partilerin kapatılması gerektiğini, “sadakatsiz” vatandaşların vatandaşlıktan ihracını savunur.

Tkuma 

Türkçeye “Uyanış” şeklinde çevrilebilir. Sağ tandanslı, dindar Siyonist bir partidir. Hanan Porat ve Zvi Hendel 1998’de Mafdal’ı terk ederek bu partiyi kurmuşlardır. 1998’de kurulurken ilk ismi Emunim (Sadıklar) olmuş, sonra Tkuma adını almıştır. 1999 seçimleri sırasında Moledet ve Herut ha-Tnua ha-Leumit partileri ile birlikte koalisyona girerek ha-İhud ha-Leumi Partisi’ni oluşturmuş, ortak liste ile seçimlere girmiş, koalisyon Knesset’te 4 sandalye kazanabilmiştir. Moledet lideri Turizm Bakanı Rehavam Zeevi 2001’de suikaste uğrayınca Tkuma’dan Uri Ariel Turizm Bakanlığı’na getirilmiştir. 2005’te (Gazze’den) Geri Çekilme Planı’na karşı çıkan Tkuma, koalisyonu terk etmiştir. 2008’de Tkuma sağcı partilerin oluşturduğu ha-Bayit ha-Yehudi koalisyonunu oluşturmuş, müteakip süreçte bu koalisyondan ayrılarak ha-İhud’la ittifaka girmiştir. 2012 itibariyle parti lideri Uri Ariel’dir. 2012’de Tkuma, yine ha-Bayit ha-Yehudi ile koalisyon oluşturmuş ve 2013 seçimlerine ortak liste ile girerek Knesset’te 4 sandalye kazandı. 2015 seçimlerinde de ha-Bayit ha-Yehudi ile giren Tkuma, bu defa koalisyonun oy kaybından dolayı Knesset’te 2 sandalye kazanabildi. Vaat edilmiş topraklar fikriyle Filistin devletinin varlığına karşı çıkan Tkuma, toprak tavizlerine kesinlikle karşı olup Batı Şeria’nın tamamen ilhakını savunmaktadır. 

Herut ha-Tnua ha-Leumit 

Partinin adı Türkçeye “Özgürlük: Milli Hareket” diye çevrilebilir. 1999 Şubat’ta kurulan bu parti, toplum içerisinde sadece Herut adıyla bilinmektedir. Parti aslında selefi, 1988’de Likud Partisi’yle birleşen Herut Partisi’nin devamı olarak görülmektedir. Likud lideri Benyamin Netanyahu’nun Filistinlilere toprak vermeyi onaylayan Wye Nehri Momerendumu ve Hebron Anlaşması’na protesto olarak Benny Begin, Mikael Klyner ve David Raam gibi isimler Likud’dan ayrılarak bu partiyi kurmuşlardır. 

Parti, Begin’in liderliğinde ha-İhud ha-Leumi’nin koalisyon ortağı olarak 1999 seçimlerine katılmış, Knesset’te 1 sandalye kazanabilmiştir. Ne var ki seçimlerde düşük performansı nedeniyle Begin liderlikten ayrılmak zorunda kalmış, böylece partinin temsilcisi olarak Knesset’e Kleyner girmiştir. Fakat 2000 Şubat’ta Kelyner, ha-İhud’dan ayrılarak Herut’u Knesset’te müstakil bir parti olarak temsil etmiştir. 2003 seçimlerinde seçimlere tek başına katılmış, fakat %1,1 oy alarak barajı geçememiştir. 2006 seçimlerinde de parti tek başına seçimlere girmiş, fakat %0.07 oy alarak barajın çok altında çakılmıştır. 2009 seçimlerinde Begin ve Kleyner yeniden Likud’a katılmış, böylece parti sonraki dönemlerde fonksiyonunu kaybetmiştir.

Sağcı, dindar Siyonist bir parti olan Herut’un köktendinci söylemlerinin İsrail kamuoyunda rahatsızlık yarattığı, hukuki olarak yargılandığı bilinmektedir. Özellikle 2006 seçimlerinde, partinin seçim platformu Müslüman düşmanlığı ve ırkçılık öğeleri taşıması nedeniyle yargılanmış ve suçlu bulunmuştur. Partinin temel söylemi, Müslümanların İsrail için demografik tehlike olduğu ve zorla tahliye edilmeleri gerektiği yönündedir.

ha-İhud ha-Leumi

Partinin adı Türkçeye “Milli Vahdet” olarak çevrilebilir. Sağcı, dindar Siyonist parti koalisyonudur. 1999’da Moledet, Tkuma ve Herut ha-Tnua ha-Leumit partilerin bir araya gelmesiyle kurulmuştur. Yeni ortakları bünyesine alması ve koalisyon üyesi partilerin ayrılmasıyla varlığı boyunca pek çok büyüme ve küçülmeye şahit olmuştur. Henüz yeni kurulmasına rağmen parti, 1999 seçimlerinde başarılı olmuş, Knesset’te 4 sandalye kazanmıştır. 2001’de ise temelde Rus göçmenlerin baskın olduğu Yisrael Beyteynu (İsrail Evimiz) Partisi’ni de bünyesine almasıyla gücünü ikiye katlamıştır.

Parti, 2001’de iki bakanlık alarak Ariel Şaron tarafından oluşturulan hükümette iktidar ortağı olmuştur. 2003 seçimlerinde Herut koalisyondan ayrılmıştır. Bu seçim sonuçlarında ha-İhud Knesset’te 7 sandalye kazanmış ve yine Şaron hükümetinde iktidar ortağı olarak iki bakanlık almıştır. Şaron’un 2005’te (Gazze’den) Geri Çekilme Planı’na ha-İhud karşı çıkmış, Şaron partinin bakanlarını azledince parti hükümetten çekilmiştir. Bu karara tepki olarak Mafdal’dan ayrılanları (sonradan Ahi Partisi olarak adlanacaklar) da bünyesine katan ha-İhud’un eli daha da güçlenmiştir. 2005’te Yisrael Beyteynu Partisi ise koalisyondan ayrılmıştır. Mafdal, 2006 seçimlerine girmeden önceki son günlerde ha-İhud ile koalisyona girmiş, dindar Siyonist tabanı temsil eden bu iki siyasal partinin güçlerinin birleşmesi İsrail’deki dindar Siyonist din adamları ve kanaat önderlerinin de desteğini kazanmıştır. Seçimlerde Yamin Hadaşa Ole (Yeni Sağ Yükseliyor) sloganını kullanan koalisyon Knesset’te 9 sandalye kazanmış, bunların 6’sını ha-İhud almıştır. 2009 seçimlerinden önce ha-İhud ile Mafdal, farklı alt fraksiyonları ve dolayısıyla farklı ajandası ve liderleri bünyesinde barındıran bir koalisyon olmak yerine tek bir parti olmak için kolları sıvamıştır. Daniel Herflkovitz’in liderliğinde oluşturulan bu yeni parti ha-Bayit ha-Yehudi adını almıştır. Her ne kadar amaç tek parti olmak idiyse de katılımcı küçük partiler kendi çıkarlarını gözardı etmemişlerdir. Bu yüzden de 2009 seçimleri için hazırlanan listede temsilcilerine verilen sırayı (kazanabilir ilk 5 sıra eski Mafdal’cılara verilmiştir) kabul etmeyen Tkuma, Ahi ve Moledet partileri ha-Bayit ha-Yehudi’yi terk etmişlerdir. Eski ha-İhud’u canlandırma yeniden gündeme gelmiş, bu seçimlerde Eretz Yisrael Şelanu Partisi de ha-İhud’a katılmıştır. Fakat 2013 seçimleri öncesinde koalisyonda çözülme başlamıştır. Tkuma, Moledet, Eretz Yisrael fielanu gibi fraksiyonlar koalisyondan ayrılmıştır.

İsrail’in Yahudi kimliğinin öne çıkarılması gerektiğini vurgulayan parti, devletin bir şeriat devletine dönüştürülmesi ajandasına sahiptir. Vaat edilmiş topraklar fikrini esas alarak, Ürdün Nehri’nin batısında İsrail dışında herhangi bir devletin varlığını reddetmekte ve 1967’de ele geçirilen sınırları yeniden ele geçirmeyi savunarak Batı Şeria’nın yanı sıra Sina Yarımadası’nın dahi ilhak edilmesi gerektiğini önermektedir. İşaret edilmelidir ki ha-İhud ha-Leumi, tabanın militanlığa ve vandallığa yatkınlığı sebebiyle pek çok kez yargılanmıştır. Bu sokak aktiviteleri sadece Filistinlilere yönelik olmayıp yer yer İsrailli yetkililerle de çatışmalar yaşanmıştır. Partinin özellikle genç yaştaki tabanı galeyana getirilerek 2011’in sonlarında İsrail ordusuna saldırmıştır. Verilen zararın büyüklüğü, bizzat İsrailli yetkililerin bu eylemleri terör şeklinde nitelemesiyle ve olayları yatıştırmak için ölümcül tedbirler alınması gerektiği söylemlerinden anlaşılabilir.

Hazit Yehudit Leumit / Hayil

Bu partinin ismi Türkçeye “Yahudi Milli Cephesi” diye çevrilebilir. Adının ilk harflerinin kısaltmasından hareketle İsrail’de toplum tarafından Hayil diye adlanan bu parti, dindar ve Siyonist bir partidir. 2004’ün Ocak ayında Baruh Barzel tarafından kurulmuştur. Marzel, belki de İsrail’in en sağcı akımı olan Kah Hareketi’nin üst düzey aktivistlerindendi. Kleiner’in Herut Partisi’nde 2003 seçimlerinde ikinci sırada yer almıştır. Hayil, 2006 Knesset seçimlerinde Yamin Yisrael partisi ile ortak liste oluşturarak seçimlere girmiş, fakat seçim barajı (%2) aşamamıştır. Hayil, 2008’de Eretz Yisrael Şelanu Partisi ile birleşmiş, böylece geniş tabana sahip olan ha-İhud ha-Leumi (Milli Birlik) Partisi’nin öğesi haline gelmiştir. 2009’daki Knesset seçimlerinde Hayil’in temsilcisi Michael ben Ari ortak listede 4. sırada yer almış ve seçimleri kazanmıştır. Dolayısıyla 2009 seçimlerinde Hayil ilk kez Knesset’te sandalye kazanabilmiştir.
Hayil, İsrail’in dini anlamda bir Yahudi Devleti olması gerektiğini, ülkeye göç edenlerle ilgili kurallarda şeriat hükümlerinin hâkim kılınması gerektiğini ve bununla da Yahudi olmayanların ülkeye göçlerinin sınırlandırılmasını, Yahudi dini eğitiminin ülke çapında yaygınlaştırılması gerektiğini savunur. Vaat edilmiş topraklar fikrini temel alan Hayil, (Filistin’liler lehine) topraklardan geri çekilmeye şiddetle karşı çıkmaktadır. İlaveten, Hayil ülkenin yönetim şekliyle ilgili birtakım değişimleri de öngörmektedir. Parti, Knesset’e seçimlerin revize edilmesini, mevcut parti listesiyle seçime girme olgusunun değiştirilerek adayların bağımsız şekilde, seçmenlerin temsiliyle belirlenmesi gerektiğini, nitekim ülkenin başkanlık sistemine geçmesini savunmaktadır. 

Ahi

Partinin asıl ismi “Eretz, Hevra, Yahadut” Türkçeye “Yurt, Toplum, Yahudilik” olarak çevrilebilir. Ahi, bu kelimelerin ilk harflerinden oluşan kısaltmadır ve “kardeşim” anlamına gelir. Sağcı, dindar Siyonist mahiyetli bu parti, Şaron hükümetinde Mafdal’ın temsilcisi olarak bakan olan Efi Eytan ile Yitzhak Levi’nin 2005 Mart’ında Mafdal’dan ayrılmasıyla kurulmuştur. 2006-2008 arasında ha İhud ha-Leumi (Milli Birlik) Partisi ile ittifakta olmuş, 2009 seçimlerine ise Likud Partisi ile ortak listeyle girmiştir.

2005’te 16. Knesset zamanı iktidar ortağı olan Mafdal’dan Zevulun Orlev (Gazze’den) Geri Çekilme Planı’na onaylayarak destek vermesi üzerine Efi Eytan buna karşı çıkarak Orlev’in hükümetten geri çekilmesini talep ettiyse de kendisinin parti başkanlığı askıya alındı ve ardından Eytan’ın daha geniş tabanlı bir sağcı milliyetçi dindar Siyonist parti oluşturmak için ha-İhud ha-Leumi ile birleşme teklifi de reddedildi. Bunun üzerine Eytan, Levi ile birlikte partiden ayrılarak yeni bir parti kurdu. Eytan ve Levi kurdukları partiyi ilk başta ha-Tziyonut ha-Datit (Dindar Siyonizm) olarak adlandırmak istedilerse de bu isim Mafdal’ın tepkisine sebep oldu. Sicil ismi Siat Hithabrut (Bağlantı Grubu) olsa da sonradan değiştirilerek “Miflagat Tziyonut Datit Leumit Mithadeflet” (Yenilenmiş Milli Dini Siyonist Parti) adını aldı.

01 Ağustos 2005’te parti, ha-İhud ha-Leumi’yle ittifaka girdi ve 2006 Knesset seçimlerine Tkuma ve Moledet partileri ile birlikte ortak liste ile girdi (Mafdal da son anda bu birliğe katıldı). Toplamda kazanılan 9 sandalyeden ikisi Mişagat Tziyonut Datit Leumit Mithadeşet Partisi’ne verildi. 11 Kasım 2007’de parti, adını Ahi olarak değiştirdi. 23 Aralık 2008’de parti ha-İhud ile ittifaktan ayrıldı ve 2009 seçimlerine Likud Partisi ile ortak liste ile katıldı. Bu listede Ahi’nin temsilcileri Şalom Lerner’e 39. sırada, Edmund Hasin’e ise 45. sırada yer verildi. Seçimlerde, Likud 28 sandalye kazandı ve bu yüzden Ahi Knesset’e giremedi. 

Ahi, vaat edilmiş topraklar fikrini esas alarak Büyük İsrail düşüncesini benimsemekte, dolayısıyla Gazze’de ve Batı şeria’da İsrail egemenliğini savunmaktadır. Batı Şeria’dan geri çekilmeye fliddetle karşı çıkan Ahi, İsrail vatandaşları için sosyal adaleti savunmaktadır. Nobel ödüllü Robert Autmann, partinin bilim danışmanı kurulunda yer almaktadır. Partinin manevi lideri Rabbi filomo Aviner’dir.

ha-Bayit ha-Yehudi

Türkçeye “Yahudi Evi” olarak çevrilebilir. Sağcı, dindar Siyonist mahiyetli bir partidir. Mafdal, Moledet ve Tkuma partilerinin bir araya gelmesiyle 03 Kasım 2008’de koalisyon partisi olarak kurulmuştur. Parti için ilk başta beş farklı isim önerilmiş, bunlar arasından ha-Bayit ha-Yehudi üyeler tarafından en çok oyu alarak kabul görmüştür. 2009 seçimlerine hazırlanmak için partinin halkla ilişkiler birimine Yaakov Amidror getirilmiş, 08 Aralık 2008’de ise parti liderliğine Daniel Herflkovitz seçilmiştir. 

2009 seçimleri için hazırlanan ortak listede temsilcilerine verilen sırayı kabul etmeyen Tkuma ve Moledet partileri koalisyondan ayrılmışlardır. Bu seçimlerde parti Knesset’te 3 sandalye kazanabilmiş ve iktidar ortağı olmuştur. Herflkovitz, Netanyahu hükümetinde Bilim ve Teknoloji Bakanlığı’na getirilmiştir. 2012’de parti liderliği için yapılan ön seçimlerde dindar Siyonist bir mahiyette olan Yisrael Şeli (Benim İsrail’im) hareketinin lideri Naftali Bennet, ezici çoğunlukla parti liderliğine seçilmiştir. 2012 itibariyle partinin lideri Bennet’tir. Barajın %2 olduğu 2013 seçimlerine parti, Bennet’in liderliğinde girmiş ve Knesset’te 12 sandalye kazanmayı başarmıştır. Parti, üç bakan, iki bakan yardımcısı ile Netanyahu hükümetinde iktidar ortağı olmuştur. Hükümet kurmak için yapılan ittifak anlaşması gereği, ha-Bayit ha-Yehudi Knesset’e diyanet konularında status quo’yu koruma hususundaki tutumuyla dini konularda değişiklik talebiyle sunulan yasa tekliflerini veto etme hakkını elinde tutmuştur. 2015 seçimlerinden önce parti, fazla oyların kendi aralarında paylaştırılması hususunda Likud ile anlaşmıştır. Barajın %3,5 olduğu bu seçimlerde ha-Bayit ha-Yehudi Knesset’te 8 sandalye kazanabilmiştir. Yine Netanyahu’nun başbakanlığında kurulan 34. hükümette parti iktidar ortağı olmuş, 3 bakanlık ve 1 bakan yardımcılığı ile iktidarda temsil edilmiştir. 

Vaat edilmiş topraklar fikrini esas alan parti, bağımsız bir Filistin Devleti’ni reddetmektedir. Filistinliler aleyhinde sert söylemleriyle Türk kamuoyunun yakından tanıdığı Ayelet Şaked, ha-Bayit haYehudi Partisi’nin temsilcisi olarak Adalet Bakanlığı’na atanmıştır. 2017 Aralık’ta parti, Batı Şeria’da İsrail yerleşim yerlerinin geriye dönük olarak yasallaştırılmasını ve buradaki Filistinlilerin ya tazminat almayı ya da başka bir yere göç ettirilmesini öneren Yerleşim Yasası’nı Knesset’e sunmuştur. Batı Şeria’nın ilhakı anlamına gelen, uluslararası hukuka aykırı olan ve işgalin yasallaştırılması anlamına gelen bu yasa, Şubat 2017’de Knesset’te kabul edilmiştir. Ultra-Ortodoks gençlerin askerlik hizmetinden muaf tutulması hususunda gayret etmek partinin seçim platformunda yer almıştır. 


Eretz Yisrael fielanu

Türkçeye “Bizim İsrail Yurdumuz” diye çevrilebilir. Sağcı, dindar Siyonist partidir. 2008 Kasım’da Habad din adamı Rabbi Şalom Dov Volpo tarafından kurulmuştur. 2009 Knesset seçimlerinde iştirak etmek için Hazit Yehudit Leumit ile koalisyona girmiş, Volpo’ya seçim listesinin başında yer verilmiştir. Seçime haftalar kala koalisyon seçime ha-İhud ha-Leumi ile ortak liste oluşturarak girme kararı almış, bu zaman partinin temsilcisi Mikael Ben Ari’ye ortak listede 4. sırada yer verilmiştir. Bu ortak liste, 4 sandalye kazandığı için parti Knesset’te bir sandalye kazanmayı başarmıştır. Fakat 2012’de Ben Ari’nin partiden ayrılmasıyla parti lideri Volpo, 2013 seçimlerinde ha-Bayit ha-Yehudi Partisi’ne desteğini açıklamıştır. Köktendinci siyasi çizgiye sahip olan parti Filistin Devleti’ne karşı olup tabanın bazen Müslümanlar’la çatışmaya girdikleri zaman zaman basına yansımıştır.

Am fialem

Türkçeye “Bütün Halk” olarak çevrilebilir. 2011 Nisan’ında Haim Amsalem tarafından kurulmuştur. Amsalem Şas Partisi’nin temsilcisi olarak Knesset’e girmiş, fakat 2010’da partiden ihraç edilmiş, bunun üzerine Mofle Tzarfati başkanlığında yeni bir parti kurmuştur. 2013 seçimlerinde parti % 1.3 oy almış, dolayısıyla Knesset’e girememiştir. Partinin söylemi, Amsalem’in ayrılmış olduğu Şas Partisi’nde olduğu gibi sağcı, dindar Siyonist söylemdir.

Otzma Yehudit

Türkçeye “Yahudi Kudreti” anlamında çevrilebilir. Sağcı, dindar ve Siyonist tandanslı bir partidir. Kasım 2012’de, Aryeh Eldad ve Mikael Ben-Ari ha-İhud ha-Leumi Partisi’nden ayrılarak Otzma le-Yisrael’i kurmuşlardır. Parti, sonra adını değiştirerek Otzma Yehudit adını almıştır. Partinin lideri eski Kahanist Mikael Ben Ari’dir. Nitekim parti, toplum içerisinde milliyetçi ve militarist Kah Partisi’nin ideolojik devamı sayılır. 2013 seçimlerinde Otzma le-Yisrael ha-İhud ha-Leumi ile ittifak arayışlarına girmiş, fakat bu arayışlar sonuçsuz kalmıştır. Bunun üzerine 2013 seçimlerine parti tek başına girmiş, 9.000 oy yetersizliğiyle %2 seçim barajını aşamamıştır. 2015 seçimlerine Yahad’la birlikte girmiş, fakat ittifak seçim barajını az farkla kaçırarak Knesset’e girememiştir.

Müslüman karşıtı bir görüşe sahip olan partinin kullandığı seçimde kullandığı bazı sloganlar, İsrail Seçim Komitesi tarafından ırkçı bulunarak yasaklanmıştır. Vaat edilmiş topraklar fikrini esas alan parti, Filistin devletine karşı çıkmakta, ilaveten İsrail vatandaşı olan Müslümanları ülkeye sadakatsizlikten dolayı haklardan yoksun bırakmak gerektiğini savunmaktadır. Partinin 2013’te Knesset adaylarından olup sonra Kudüs Belediye üyeliğine seçilen Aryeh King 2014 Ocak’ta, Kudüs’te ikamet eden Müslümanların ülkeyi terk etmelerini telkin eden broşürler dağıttırmıştır. Broşürde Tevrat’a göre bu toprakların Yahudiler’e verildiği ve bunun Kur’an tarafından da desteklendiği, bu yüzden de Müslümanların üzerinde anlaşma sağlanacak bir meblağ karşılığında İsrail topraklarını terk etmeleri yazılmıştır. 2016’da parti İsrail ile Türkiye ilişkilerinin düzelmesi istikametinde İsrail tarafından atılan adımların durdurulması ve kararların iptali talebiyle İsrail Yüksek Mahkeme’sine başvurmuş, fakat delil yetersizliğinden bu şikâyet reddedilmiştir. Ünlü Elcezire kanalının Kudüs ofisinin kapatılmasını 2017’de gündeme getiren de yine Otzma Yehudit’tir. 

Yahad

Şas Partisi’nin önde gelenlerinden, partinin Knesset üyelerinden Eli Yişay parti içerisinde yaşanan çekişmelerden dolayı 2014 Aralık’ta istifa etti ve yeni bir parti kurdu. O, ilk başta yeni partinin ismini, Şas’ın müteveffa manevi lideri Rabbi Ovadya Yosef’in de temenni ettiği şekilde ha-Am İtanu (Halk Bizimle) olarak adlandırdığını açıklamış, fazla zaman geçmeden parti Yahad adını almıştır. Partide çeşitli ultra Ortodoks ve dindar Siyonist gruplar yer almaktadır. Partinin kurulmasının hemen ardından ha-Bayit ha-Yehudi Partisi üyesi Yonatan Şetbon da kendi partisinden ayrılarak bu partiye katılmıştır. 

Sağcı, dindar Siyonist bir hitaba sahip olan partinin lideri Eli Yişay sert tutumu ile bilinmektedir. Vaat edilmiş topraklar fikrini esas alan Yişay, iki devletli çözüme olumsuz bakmakta, Batı Şeria’da ve Gazze’de yerleşimleri desteklemekte, İsrail’in Yahudileştirilmesini savunarak Yahudi olmayanların evlatlarını “ülke için tehdit” olarak nitelemektedir. Partinin manevi lideri Rabbi Meir Mazuz’dur. Parti, 2015 seçimlerine Otzma Yehudit Partisi ile ortak liste oluşturarak girmiş, fakat minimum seçim barajı olan %3.25’i aşamayınca Knesset’e girememiştir. Parti, orduda uygun şartlar oluşturulursa Tevrat eğitimi almayan ultra Ortodoks erkeklerin askeri hizmete katılmasını veya askeri hizmetlerini sivil hizmet şeklinde icra etmeleri gerektiğini açıklamıştır. 

Yrd. Doç. Dr. Eldar Hasanoğlu kimdir? 

Azerbaycan'da doğdu. Bakü Devlet Üniv. İlahiyat Fakültesi'nde okudu. Lisansüstü eğitimini TDV bursuyla Marmara Üniv.’de aldı. Doktora araştırmaları ve İbranice eğitimi için Toronto Üniv.  Ve Hayfa Üniversitesinde bulundu.  Halen Mardin Artuklu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi öğretim üyesidir. Arapça, Farsça, İbranice ve İngilizce bilen Hasanoğlu, Yahudilik ve Hıristiyanlıkla ilgili Türkçeye yedi kitap çevirmiştir.

Kaynak: Bilimevi Dış Politika Dergisi 2.Sayı

Güncelleme Tarihi: 11 Kasım 2018, 16:36
YORUM EKLE

banner39

banner36

banner37

banner35