27 Mayıs'tan önceki darbe girişimleri

27 Mayıs 1960 darbesinden önceki darbe teşebbüslerine ışık tutuluyor.

27 Mayıs'tan önceki darbe girişimleri

Dünya Bülteni / Tarih Merkezi

Cumhuriyet kurulduktan çok partili hata geçildiği 1946’ya kadar ordu siyasi iktidarın inisiyatifinde olmuştur. Bazı zamanlarda ordu siyasete müdahil olmuşsa da (ismet İnönü’nün cumhurbaşkanı seçilmesi) genelde politika ve asker birbirinden bağımsız hareket etmiştir.

Fakat Türkeş’in anılarından öğrendiğimize göre yönetime el koyma fikrinin ilk defa 1942’de Çorlu’da bir grup subay tarafından düşünüldüğünü söyleyebiliriz. Bir grup genç subay bir çiftlikte bir araya gelerek İsmet İnönü ve idaresini devirmek için yemin etmişler. Yine Kayseri, Konya, Erzurum gibi şehirlerde lokal olarak subayların bazı toplantılarında hükümete darbe girişimleri konuşulmuştur.

Demokrat parti döneminin Bayındırlık bakanlarından General Fahri Belen’de 1947’de İsmet İnönü’ye karşı girişilecek bir darbe girişimine başkanlık etmişti. Yaklaşık 10 yıl Bayındırlık Bakanlığında görev yapan Belen’in bu görevde kalmasının nedeni muhalif subayları kanalize etme girişimi olarak değerlendirilebilir.

14 Mayıs’ta Demokrat parti’nin iktidara gelmesinden sonra asker içinde bazı grupların bir darbe hazırlığı içerisine girdiği görülmektedir. Menderes’n bütün konuşmaları ve yaptıkları fişlenerek darbe için bir meşruiyet sağlamak istemişlerdir. Fakat Menderes hükümeti paşalar kavgasını yaşayan milletvekillerinin istekleri doğrultusunda ordu içerisinde büyük bir tasfiye hareketine girişirler. 6 Haziran 1950’de hükümet üçüncü haftasını doldurmadan yüksek komuta kademesini değiştirir ve 15 generali ile 150 albayı emekliye sevk eder.. Başta genelkurmay olmak üzere kuvvet komutanları tasfiye edilir. Kazım Orbay, Slih Omurtag gibi güçlü paşaların tasfiye edilmesi Menderes’e karşı darbe söylentilerini tekrar gündeme getirir. Menderes’in bu tasfiyesinde yatan iki neden vardır. İlki İnönü yanlısı subayların etkisini kırmak ikincisi de düşündüğü reformlar için ordunun desteğini alabilmektir.

Ordu tarihini inceleyenler, genellikle Alman tarzı yapılanmanın 1944 tasfiyesi ile sona erdiğini iddia ederler. Aslında bu iddia bir bakıma doğru olmakla birlikte daha çok Fevzi Çakmak kanadının tasfiye girişimidir. 1952’de NATO’ya dahil olma yeni ordu sisteminin ilk habercisidir. Çünkü NATO’ya dahil olan Türkiye’nin Amerikan modeli yeni bir orduya ihtiyacı vardır. Türkiye’nin NATO’ya girmesine sıcak bakmayan Hava Kuvvetleri Komutanı Muzaffer Göksenin emekli edilir. ABD’ye eğitim için gönderilen subayların 27 Mayıs darbesinde aktif görev almaları bunun bir belirtisidir.

2 Mayıs 1954 seçimlerinde Türkiye genelinde oyların yüzde 58.42’sini alan Demokrat Parti’nin 503 milletvekili çıkarmasıyla tekrar genç subaylar arasında darbe yapılacağı söylentileri yayılmaya başlamıştır.

1955’de gerçekleşen 6-7 olayları kimilerine göre bir darbe hazırlığının projesiydi. Bu olayların arkasında derin güçlerin olduğu bilinmekle birlikte bu olaydan sonra askerler olaylara müdahale etmiş ve hükümet ile ordu arasındaki ilk ciddi kopmada bu dönemden sonra yaşanmıştır.

1958’de Samet Kuşçu tarafından Menderes’e darbe yapılacağı bilgisi ulaştırılır. Fakat Menderes bu ihbarı dikkate almaz. Darbe iddiasına adı karışan 9 subaydan 8’i berat eder, yalnız Samet Kuşçu orduya siyan etmek ve ordunun bilgilerini paylaşmaktan suçlu bulunur.Genç subaylar hükümetin bu jesti karşısında darbeyi iki yıl erteleyerek darbe ortamının olgunlaşmasını beklerler.
 

Güncelleme Tarihi: 28 Mayıs 2010, 09:31
banner53
YORUM EKLE
YORUMLAR
L.Candan Goksenin
L.Candan Goksenin - 11 yıl Önce

Muzaffer Goksenin'in emekli olmasi NATO'ya sicak bakmadigindan degildir. Zamanin Milli Savunma Bakani Seyfi Kurtbek ile anlasamamis ve istifa etmistir. Kurtbek Goksenin'in istifasini Bakanlar Kurulundan saklamis ve gayr-i kanuni olarak Gokseninin'i Bakanlar Kurulu karariyla emekliye sevk ettirmis ve soz konusu karari Goksenin'e teftis donusu ucakta iken teblig ettirmistir.
Goksenin TBMM Dilekce Komisyonuna basvurmus ve komisyon uyeleri dilekcenin kabul edilecegini Baskana Menders'e sozlu olarak bildirince, Bakanlar Kurulu durumu incelemis, Kurtbek'in Goksenin'in istifasini sakladigini ogrenmis ve bu durumda hem Goksenin'in hemde Dilekce Komisyonunun hakli oldugunu anlamislar ve Basbakan Menderes Goksenin'e Bakanlar Kurulunca emekliye sevedilmesinin bir hata oldugunu soylemis ve orduya geri donmesini teklif etmistir. Bunun ordunun ananelerine uygun olmadigi gorusunu ileri suren Goksenin reddetmis, dilekcesini geri almis ve hem iktidarin hem de muhalefet partilerinin istegi uzerine Izmir valiligine atanmistir. Goksenin'in Hv. Kuvvetleri Komutanligindan ayrilmasindan bir iki ay sonra Kurtbek Milli Savunma Bakanligi gorevinden alinmis ve bir daha Bakanlar kuruluna girememis ve 1957 secimlerinde Milletvekili adayi gosterilmemistir.
Goksenin TCnin kendi kaynaklariyla duzenleyecegi teknik ve profesyonel ordu yapilandirilmasini taraftari idi. Yoksa NATO'ya sicak bakmmamasi soz konus degildir.

banner39