Cumhuriyet döneminde resmi bayramlar nasıl kutlanırdı?

Mustafa Kemal'in 19 Mayıs'ta Samsun'a çıkması Cumhuriyet'in ilk yıllarında nasıl kutlanılıyordu sorusuna cevap aranıyor.

Cumhuriyet döneminde resmi bayramlar nasıl kutlanırdı?

Dünya Bülteni / Tarih Servisi

Sembolik törenler Fransız ihtilalından beri iktidar yapılarının kendilerini meşrulaştırma araçlarına dönüşmüştür. Osmanlı’da bu tür törenler Kanuni Esasi2nin kabul edilmesiyle başlamış, ikinci Meşrutiyetin ilanıyla zirve dönemini yaşmıştır. Cumhuriyet döneminde kutlanan bayramlar bu dönemin mirasını taşır.

Cumhuriyetin ilan edildiği tarih 29 Ekim günü 1925’te çıkarılan resmi kararname ile “Cumhuriyet Bayramı” kabul edilmiş ve bu tarihten sonra kutlanmaya başlanmıştır. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıktığı 19 Mayıs ilk kez 19 Mayıs 1938’de kutlanmıştır. Fakat ilk kutlandığında henüz resmi bayram değildir. Çünkü kutlanışından 1 ay sonra 20 Haziran 1938’de 2739 kanuna ilaveten bir değişiklikle yasallık kazanmıştır.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda okullar, devlet daireleri ve askeri kışlalar Mustafa Kemal’in resimleri ve Türk bayraklarıyla donatılırdı. Tören genellikle öğleden sonra 13.30 gibi başlar, Ulus meydanında gerçekleşirdi. Osmanlı törenlerinde söylenen “Padişahım çok yaşa” “Var ola devletimiz” yerine “Çok yaşa Gazi”, “var olsun Cumhuriyetimiz” denilirdi.

Protokolde Cumhurbaşkanı, başbakan ve genelkurmay başkanı e n ön safta bulunur, milletvekilleri ve subaylar sonra gelirdi. Diyanet işleri Başkanlığına tören protokolünde yer verilmezdi. Vali-Belediye başkanı, daire müdürleri de yerlerini alırlardı.

Tören, istiklal Marşı’nın okunmasıyla başlar, başta cumhurbaşkanı, başbakan olmak üzere devlet erkanı fotör şapkalarını çıkararak başı açık bir şekilde marşa eşlik ederlerdi. Daha sonra o dönemin şairleri tarafından yazılan şiirlerin okunmasına geçilirdi. En yaygın olarak okunan şiirler, Mimar Türkkahraman’ın “Türkiye’de Siyasal Sosyalleşme ve Siyasal Sembolizm adlı eserine göre “Heykelin Karşısında, O İhtilal Bayrağı, Destan” şiirleriydi.

“Heykelin karşısında”

“Kimdir sana bağlayan böyle hür bir milleti

Dizlerinde gönüller sanki çiçek demeti

Peygamber tanrısına duymadı bu hasreti

Vermedi bu kudreti Tanrı peygamberine”




“O ihtilal Bayrağı”

“Işık saçlı, gök yüzlü, Tanrı sözlü bir timsal

Sivas’tan Ankara’ya geldi Mustafa Kemal

Şarklılık, Osmanlılık, geri kafalılık bir tarafa,

Garblı kafa, Türk gönül, ak alın, olgun kafa”



“Destan”

“Kopunca kabemizin Çankaya tepesinden

Onu tanıyacaktın habersiz de sesinden

Hepimizin yüreği tek bir duyguyla çarpar

Hepimizin kafası tek bir varlığa tapar

Gazi Mustafa Kemal bir tek varlığın adı”

Şiir ve konuşmalardan sonra askerlerin ve okulların resmi geçit törenleri yapılırdı. Akşam bando konserleri verilir ve balolar düzenlenirdi. Bu balolarda devletin yüksek erkanı eşleri ile birlikte törene katılır, batılı giysiler ve batılı müzik eşliğinde dans edilirdi. Ankara dışındaki baloları Cumhuriyet Halk Partisi düzenlerdi.

Milli bayramlarda devlet radyosu marşlar çalarken, mehter müziği ve klasik Türk müziğinin çalınması yasaklanmıştır. Törenlerin nasıl yapılacağı devlet tarafından belirlenerek, özellikle İslam ve Osmanlı’yı çağrıştırdığı için yeşil rengin kullanılmasına izin verilmemiştir.

19 Mayıs’ın kutlanışı

19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı geç kutlanmasına rağmen İttihatçıların başlattığı bir geleneğin devam ettirilmesi olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü “İdman bayramı” adı altında ilk kez ittihatçılar gençlik bayramını 129 Nisan 1916’da kutlamışlardır. Daha sonra 11 Nisan 1917’de kutlanmıştır. Her iki bayramdada “Dağ Başını Duman Almış” marşı söylenmiştir. Daha sonra 19 Mayıs törenlerinin vazgeçilmez gösterilerinden olan spor hareketleri erkek öğrenciler tarafından ilk kez bu bayramlarda sergilenmiştir. Erkek öğretmen okulunun öğrencileri beyaz gömlek, koyu lacivert ve kırmızı kuşaktan oluşan bir elbise giyerek sportif gösteriler yapmışlardır.

İlk Atatürk bayramı resmi olmamakla birlikte 24 Mayıs 1935’de kutlanmıştır. 1936’nın 19 Mayısında bu bayram Jimnastik bayramı olarak kutlandı. 19 Mayıs Bayramı olarak ta resmi olarak 1938’de kutlanmıştır. 1960’ta siyasi gerginlikten dolayı ertelenmiş, 27 Mayıs darbesini yapanlar bu bayramı 26 Haziran 1960'ta kutlamışlardır. 12 Eylül darbecileri ise adı gençlik ve spor bayramı olan 19 Mayıs’ı Anma ve Spor Bayramı” olarak değiştirmişlerdir.


 

Güncelleme Tarihi: 19 Mayıs 2010, 15:23
banner53
YORUM EKLE

banner39