banner39

Moriskenlerin Endülüs'ten sürgünlerinin 400. yılı

Endülüs'ün kaybıyla Hristiyanlığa zorlanan Müslümanlar, 400 yıl önce Kuzey Afrika'ya sürgüne gönderilmişlerdi.

Arşiv 09.04.2009, 14:39 09.04.2009, 15:04
Moriskenlerin Endülüs'ten sürgünlerinin 400. yılı

 

Dünya Bülteni / Haber Merkezi

9 Nisan 2009 tarihi itibarıyla tarih boyunca insanlığın gördüğün en büyük tasfiye hareketlerinden biri olan ve ülkede on asra yakın yaşayarak dünyanın en güzel medeniyetlerden birini kuran Moriskenlerin İspanya'dan kovulmalarının 400. yılı tamamlanmış olacak.

Endülüs devletini kaybetmeleriyle birlikte Hıristiyanlığa zorlanan Müslümanların torunlarına Moriskenler adı veriliyor. Bu insanların bir kısmı görünümde Hıristiyanlığı benimseyip iç dünyasında ise Müslümanlıklarını sürdüren insanlar. Dinlerini gizlice yaşayan bu insanlar ibadetlerini de herkesin gözlerinden saklamak ve Moriskenlerin geri kalanları ise Engizisyon mahkemelerinin baskısıyla ülkeyi terk etmek zorunda kalmışlar.

Dünyada halen Müslümanların İspanya'dan kovuluşunun 1492 yılında Gırnata'nın düşüşüyle birlikte meydana geldiği zannediliyor. Halbuki bu bilgi son derece yetersiz. Çünkü mezkur tarihte Gırnata'nın Kraliçe Isabella ve Fernando önderliğindeki Katolik birliklerinin eline düşmesi, sadece İspanya'daki Müslüman yönetimlerinin düşüşü ve Sofi Bessi'nin "Batı ve Öteki" kitabında ifade ettiği gibi Batı kavramının ortaya çıkışının başlangıcıydı.

Moriskenlerin ülkeden kovulması kararını Kral III. Filip almış. Alınan bu kararda siyasi, kültürel, dini etkenlerin iç içe geçmiş olduğu, bunun uygulamasının yıllar aldığı ifade ediliyor.

Tarih kitapları, kralın kararının, Moriskenlerin Hıristiyan toplumun entegre olmak yerine geçmişe büyük bir özlem içerisinde olmaları, bu nedenle de gelecekte Magrip'teki Müslüman devletlerle ya da zaman zaman Akdeniz'deki kıyısı olan Hıristiyan ülkelerin limanlarını gemileriyle bombalayan Osmanlı İmparatorluğu ille ittifak yapma tehlikesi nedeniyle verildiğini kaydediyor.

Bu kararıyla İspanya Kralı'nın, Avrupalı ülkelerin, içinde Müslüman azınlık barındıran tek ülke olduğu yönündeki suçlamalarına cevap vermeyi ve ayrıca Gırnata'da Elbuhara mevkiinde Hıristiyan yönetime karşı 1571-1568 yılında patlak veren Morisken isyanının etkilerini de izale etmeyi amaçladığı kaydediliyor.

TASFİYE KARARI

Valencia bölgesinde yaşayan ve nüfusun yaklaşık yüzde 33'ünü oluşturan Moriskenlerin İspanya'dan kovulmalarına ilişkin karar aslında 9 Nisan 1609 yılında alınmış olmasına rağmen uygulandığı Eylül ayına kadar gizli kalmış.

30 Eylül tarihinde içi Moriskenlerle dolu bir gemi, Fas'ın kuzey kıyılarına doğru ilk kez yola çıkmış, 1614 yılına kadar sürecek tasfiye hareketinin de ilk adımı atılmış. Bu göç esnasında, Moriskenlerin zenginliklerinin yağmalanmasıyla da tasfiye süreci tamamlanmış oluyordu. Ancak söz konusu Moriskenlerlerden çok küçük bir grup dağlara sığınarak kurtulmayı başardı, bu olay da söz konusu insanların efsaneleşmesine ve haklarında bir çok rivayetlerin anlatılmasına neden oldu.

Romancı Jose Manuel Garcia, "Moriskenlerin dağlarda gizlenmesi, yaşayan bir efsane olduğundan bunu son romanıma konu olarak seçkim" şeklinde konuştu.

Tarihçiler, ülkeden kovulan Moriskenlerin sayısının 250 binle 350 bin arasında olduğunu belirterek bunların bir bölümünün Fas'ın kuzey kıyılarına, bir bölümünün de Tunus'a gittiğini belirtiyorlar. Ancak meşhur İspanyol yazar Juan Guytesillo'nun ifade ettiği bir gerçek, bunun Avrupa'da meydana gelen ilk etnik ve dini tasfiye olduğu yönünde.

Bir başka İspanyol yazar Emilio Paistroius, Moriskenlerin ülkeden kovuluşunun ülkedeki Endülüs ve İslam medeniyetine karşı işlenmiş en büyük suçların ikincisi olduğunu belirterek, birincisinin Kraliçe İsabella'nın Müslümanlara ait bütün kitapları toplatarak Gırnata'daki Babu'r Reml meydanında yaktırması olduğunu, tıp kitaplarının ise bundan istisna tutulduğunu ifade ediyor.

RAHATSIZLIK VE SUSKUNLUK

"Moriskenler... Bir Devletin ırkçılığı" adlı kitabın da sahibi olan tarihçi Rodrigo di Sayas, "Resmî İspanya, geçmişini görmek istemiyor." şeklinde konuşuyor. Yazar, İspanya'nın bu faşist döneminin daha iyi anlaşılabilmesi için dönemle ilgili bütün tarihi belgeleri ve yazışmaları kitabında okuyucularına sunmuş.

El-Cezire.net İspanya'nın dört bir yanında Moriskenlerin ülkeden kovuluşunun dört yüzyılıyla ilgili bir etkinlik ya da programın yapılıp yapılmadığını araştırdı ancak birkaç ufak tefek etkinlik dışında ciddi bir şey bulamadı.

Son olarak sadece yüzlerce belge ve resimlerin yer aldığı bir müzenin açılışı yapılırken en önemlisi de müzede 16 yüzyılda basılmış bir Kuran-ı Kerim sergilendi.

Goitisolo, İspanya'daki bu sessizliğe karşı sesini yükselten nadir yazarlardan. Üç hafta önce İspanya'nın en önemli gazetelerinden Elpais'te Moriskenlerin ülkeden kovuluşunun 400. yılıyla ilgili bir yazı yazan Goitisolo, önümüzdeki Mayıs ayında Endülüs Mirası Kurumu'unun (yarı resmi) düzenleyeceği bir sempozyum dışında akademik, bürokratik ve diplomatik çevresiyle resmi İspanya'nın tam bir suskunluk içerisinde olduğunu söyledi. Yazar, bu suskunluğun resmi İspanya'nın bundan rahatsızlık duymasının da önemli bir göstergesi olduğunu dile getirdi.

Ancak bu resmi ve tarihi rahatsızlık, İspanya'da Müslümanların tarihini yeniden ele almalarını ve Moriskenlerin torunlarının İspanya'ya gelmelerini engellemeyecek.

banner53
Yorumlar (0)
22
açık
Günün Anketi Tümü
Türkiye Esed rejimiyle diyalog kurmalı mı?