Türkiye'deki şehir isimleri nereden geliyor?-1

Türkiye'de bulunan şehirlerin isimlerinin nereden geldiğine cevap aranıyor.

Türkiye'deki şehir isimleri nereden geliyor?-1

Tarık Yalçın-Dünya Bülteni / Tarih Servisi

Türkiye’de il isimlerinin kökenine baktığımızda çok azının Türkçe olduğunu görürüz. Anadolu’da kurulmuş, yıkılmış, silinmiş medeniyet ve topluluklar il ilerimizin isimlerinin mimarıdır. Bu aslında medeniyetlerin gidici şehirlerin kalıcı olduğunun da bir işaretidir. Bu isimlerin çoğu İran, Arap, İslam, Roma, Urartu Hitit medeniyetlerinin bıraktığı izleri taşımaktadır.

Muğla üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. İbrahim Güner ve Doç. Dr. Mustafa Ertürk Türkiye’deki il merkezlerinin nereden geldiği üzerine oldukça derinlikli bir makale kaleme almışlar. İl merkezlerini fiziki şartlara, insan ve topluluklara göre adları tasnif etmişler, fakat 10 ilin adının nereden geldiğini açıklayamamışlar.

Ağrı ili, “yüksek” anlamına gelen Türkçe Ağrı kelimesinden gelmektedir. Tekirdağ ismi Osmanlının kullandığı “tekfur dağı”nden esinlenerek Cumhuriyet döneminde Tekir dağ şeklinde değiştirilmiştir.

Bingöl ismi Cumhuriyet döneminde benimsenmiş, 1945’e kadar bu bölgenin ismi Çapakçur olarak geçmiştir. Buzul gölü bulunan Bingöl dağı şehre ismini vermiştir. 1936’ya kadar adı Dersim olan Tunceli’ye isyandan sonra doğal, çevre güzelliklerinden ötürü Tunceli ismi verilmiştir. Van şehrinin ise adının bölgede hakimiyet kurmuş Urartular tarafından verildiği sanılmaktadır.

Düzce ilinin adı Bizans döneminde bu bölgenin Düsae olarak anılmasından gelmekte zamanla bugünkü halini aldığı bilinmektedir.

Bilecik adı ise Yunan dilinde köy anlamına gelen kome, Türkçe iki dağın birleştiği yer anlamına gelen Bele kelimesinden gelmiştir.

Giresun, Eski Yunancada “boynuz” anlamına gelen “Kerasus kelimesinden geldiği bilinmektedir.

M. Ö 7. Yüzyılda bir ticaret kolonisi olarak kurulan Trabzon adı “masa” anlamına gelen yunanca Trapeza kelimesinden gelmektedir.

Erzincan ilinin adı Ermenice “kayalı, taşlı” anlamına gelen Eriz kelimesinden gelmektedir. Ermeni kaynaklarında şehrin ismi Erznga olarak geçmiş fethedildikten sonra Erzingan denmiştir.

Sakarya ili Bizans’ın Sakarya nehrine verdiği isim olan Sangarios kelimesinden gelmektedir.

Gaziantep ilinin kökeninde ise Hititçe vardır. Hititliler bu bölgeyi Hantap olarak isimlendirmişler, İslami dönemde Ayntap olan şehir Cumhuriyet döneminde Antep şeklinde anılmaya başlanmıştır.

İskender İmparatorluğunun devamı olan Selevkoslar tarafından kurulan Urfa şehrinin en eski adı Edessa’dır. Şehre bugünkü ismini veren ise Süryaniler olmuştur. Suryanice Urhai kelimesi zamnla Urfa’ya dönüşmüştür.

Denizli ilinin adı Türkçe Tonguzlı, Donuzlu kelimelerinin 16. Yüzyılda denizli’ye dönüşmesi ile geldiği sanılmaktadır.

Çapanoğulları tarafından kurulan Yozgat şehrinin “Yoz kent” adından geldiği sanılsa da Bizans kaynaklarında bu bölgenin ismi Uskat, Yuskat şeklinde geçmektedir.

Selçuklular, Afyon’a Karahisar ismini vermişler, II: Selim döneminde en iyi afyonun burada yetişmesinden dolayı şehrin ismi Afyon olarak anılmaya başlamıştır.

Gümüşhane’ye Yunanlılar Gümüş şehri anlamına gelen Argiropolis ismini vermişlerdir. Osmanlılarda bu bölgeyi Gümüşhane olarak isimlendirmişlerdir.

Hatay isminin Hattai krallığından geldiği sanılmakta, Antakya isminin ise İskender’in komutanlarından Selevkos’un babası Antiochas adına bu şehri kurduğu bilinmektedir.

Bergama kralı Attalos bugünkü Antalya’da kendi adıyla Attaleia şehrini kurmuş, zamnla bu isim Antalya şehrine dönüşmüştür.

Bolu ilinin adının şehir anlamına gelen Polis’in Türkçeleşmiş olması ihtimali yüksektir.

Bursa’nın Antik çağdaki adı Prusa’dır. Şehrin adının Bitinya kralı Prusias’tan geldiği sanılmaktadır.

Kütahya şehrinin adı şehri ikinci defa tekrar kuran Roma imparatoru Kotieuon’dan geldiği Selçuklular döneminde Kütahya diye anılmaya başladığı bilinmektedir.

Edirne, Roma İmparatoru Hadrianus tarafından Hadrianapolis olarak kurulmuş, I. Murat’ın şehri fethinden sonra ismi Edrene olark değiştirilmiştir.

Romalılar, Kayseri’de çok güzel görkemli yapılar inşa ettikleri için şehir Kayser şehri olarak anılmış zamanla Kayseri’ye dönüşmüştür.

Sivas şehrinin Ermeni dilinde büyük şehir anlamına gelen Sebestia kelimesinden geldiği sanılmaktadır.

Eski adı “Muşkara” olan Nevşehir Damat İbrahim Paşa tarafından yeniden imar edildiği için Yeni şehir anlamına gelen Nevşehir olarak isimlendirilmiştir.

Adıyaman ilinin adı Arağça yaman kale anlamına gelen Hısn-ı Mansur kelimesinden gelmektedir.

turkiye-harita.jpg

Bitlis ismi ise Asurlular bölgeye “Liz’in Yurdu anlamına gelen Bit Liz dedikleri için bu adın zamanla Bitlis’e dönüştüğü sanılmaktadır.

Asurlular Siirt bölgesinde yaşayan halka Zikurtu demişler daha sonra bu kelime bozularak bugünkü haline gelmiştir.

Kars şehrini İskitlerin Karsuk boyu kurduğu için bu şehrin ismi daha sonraları Kars’a dönüşmüştür.

Mardin şehrinin adı Perslerden gelmektedir. Persler döneminde Mardia adında bir topluluk buraya yerlştirilmiş daha sonra bu bölgenin ismi Mardin’e döndüğü bilinmektedir.





 

Güncelleme Tarihi: 08 Mayıs 2010, 14:19
banner53
YORUM EKLE
YORUMLAR
esra emine
esra emine - 10 yıl Önce

saçma ya çok sıkıcı yazamıyoruz ben ve arkadaşim

banner39