banner39

Birleşmiş Milletler Örgütü (United Nations Organization) ne zaman, nerede, kim tarafından kuruldu? Amacı ne? BM merkezi neresidir? İşte detaylar…

Birleşmiş Milletler, dünyanın hemen hemen bütün ülkelerinin yer aldığı en büyük uluslararası kuruluştur. 193 ülkenin temsil edildiği bir örgüttür. Birleşmiş Milletler Örgütü (United Nations Organization) ne zaman, nerede, kim tarafından kuruldu? Amacı ne? BM merkezi neresidir? İşte detaylar…

Genel 16.10.2020, 15:01
Birleşmiş Milletler Örgütü (United Nations Organization) ne zaman, nerede, kim tarafından kuruldu? Amacı ne? BM merkezi neresidir? İşte detaylar…

Birleşmiş Milletler Örgütü (United Nations Organization) nedir? Ne zaman, nerede, kim tarafından kuruldu? Kuruluş amacı nedir? BM merkezi neresidir? İşte detaylar…

Birleşmiş Milletler, dünyanın hemen hemen bütün ülkelerinin yer aldığı en büyük uluslararası kuruluştur. 193 ülkenin temsil edildiği bir örgüttür.

Birleşmiş Milletler (BM), diğer adıyla Birleşmiş Milletler Örgütü, sadece barış ve insani yardım için çalışan bir kuruluşun ötesinde birçok alanda faaliyetleri olan uluslararası bir örgüttür. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra 51 ülkenin katılımı ile kurulan örgüt, günümüzde neredeyse dünyadaki bütün ülkelerin yer aldığı devasa bir kuruluş haline gelmiştir. Türkiye, dünyanın en büyük uluslararası kuruluşu olan BM'nin kurucu üyelerinden biridir.

Birleşmiş Milletler (BM) nedir?


BMÖ, dünya barışını sağlamak ve bunun gerçekleştirebileceği ekonomik, toplumsal ve siyasi emelleri oluşturmak amacıyla dünyanın ikinci hükümetler arası bir örgüt (IGO) kurma girişimiydi. Örgüt, doğrudan İkinci Dünya Savaşı sırasında İttifak devletleri arasındaki (aslında ‘Birleşmiş Milletler’ teriminin kendisi de ilk olarak Mihver güçlerine karşı birleşmiş bu devletleri kastetmek için kullanılmaktaydı) ve daha sonra 1944-45 yıllarında Dumbarton Oaks ve San Francisco’daki tartışmalardan gelmiştir. Ayrıca San Francisco Konferansı (Nisan-Haziran 1945), Avrupa devletlerinin hakim olmadığı devlet sisteminin tarihteki ilk büyük uluslararası konferansıdır (elli bir imzacıdan sadece dokuzu Avrupalıdır). 
Dolayısıyla BM, Avrupa devlet sisteminin resmen sonunu ve gerçekten küresel bir sistemin, onun yerini alışını simgelemektedir. 


Her ne kadar ağırlıklı olarak Milletler Cemiyeti’nin tecrübesine dayansa da BM’in kurucuları, başlangıcından beri yeni bir uluslararası örgüt ve cemiyetin sadece gözden geçirilmiş değil, yamalanmış bir türevini kurmaktan endişe duymaktalardı. Bu amaçla Güvenlik Konseyi’ne daha sağlam yürütme güçleri verilmiş, üye devletlerden silahlı kuvvetlerinin barış gücü olarak kullanılabilir olması gerekli kılınmış ve küresel ekonomik ve toplumsal düzeni güçlendirip sürdürmek için bir dizi uzman ve kuruluşu tasarlanmıştır. Ne var ki eski örgütün temel kabulleri, yenisinde de görünürde dokunulmamış kalmıştır; devlet egemenliği, gönüllü ortak güvenlik mefhumunun yanı sıra, BM Şartnamesi’nin ikiz temel dayanağı olarak varlığını sürdürmüştür. 


Cemiyet’teki gibi üyelerin yükümlülükleri sınırlıdır; örgütün, kararlarını icra etmek için herhangi bir vasıtası yoktur ve yükümlülüklerin belirlenmesi de üyelerin kendilerine bırakılmıştır.

BM’nin Yapısal organları hangileridir?


Yapısal olarak BM’nin altı temel organı vardır. 


-    Güvenlik Konseyi, en önemli yürütme organıdır ve daimi oturuma sahiptir. İngiltere, Çin, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya olmak üzere beş tanesi daimi ve veto ayrıcalığından faydalanan toplam on beş üyesi vardır. 
-    Her üye devletin bir oya sahip olduğu Genel Kurul, örgütün merkezi ve aslında bir dünya forumudur. Ayrıca BM ile ilişkili bütün diğer kuruluşlar üzerinde denetim ve koordinasyon işlevlerini yerine getirmektedir. 
-    Uluslararası Adalet Divanı (ICJ) Uluslararası Daimi Adalet Divanı’nın ve Ekonomik ve Sosyal Konsey de Ekonomik Danışma Komitesi’nin devamıdır. 


-    Ekonomik ve Sosyal Konsey
-    Vesayet Konseyi
-    Bütün bu organlara bir Sekretarya hizmet vermektedir ve Genel Sekreter de baş yöneticidir. 


BM, 1945’ten beri uluslararası ilişkilerde sürekli aktif haldedir ve özellikle önleyici diplomasi, barışı koruma ve bilirkişi heyetlerinde yenilikçidir. Öte yandan askeri-güvenlik meselelerinde BM karma bir geçmişe sahiptir. Kore Savaşı’ndan (1950-53) sonra örgütün üzerine bina edildiği ortak güvenlik ilkesi, süper güç rekabetinin baskısı altında etkisi zayıflayan barışı koruma, güvenlik kavramına yol açmıştır. Dünya siyasetinde Soğuk Savaş döneminin sona ermesi, örgütsel görev kullanımı için kurucularının umutlarına daha yakın, yeni kapılar açılmıştır. BM İran Körfezi Savaşı’nda bu iyimserliği açıkça pekiştirmiştir. Ancak onun yerine 1991’den beri örgüt, gelişmekten ziyade iflas etmiştir. Toplumsal çatışma durumlarının meydan okuması ve BM’ye düşen uygun rol, başarılı bir şekilde ele alınması gereken hususlar olarak kalmışlardır. 


İronik olarak BM’in bugüne kadar başarılı olduğunu iddia ettiği ne varsa hepsi, onun siyasi olmayan, güvenlik dışı yönlerinde, özellikle de uzmanlık kuruluşlarıyla ilişkili kapsamlı refah ağında yatmaktadır. Genel olarak ‘BM Kalkınma Sistemi’ olarak tanımlanan ve Genel Kurul ile Ekonomik ve Sosyal Konsey tarafından başkanlık edilen hizmetler uluslararası sisteme kapsamlı değişimler getirmiştir. Siyasi olmayan konularda işbirliğinin, dar görüşlü çıkarların asgari olduğu (ve bu arada BM’yi demode kılacak) bir uluslararası seçmen kitlesi yaratacağı yönündeki işlevselci görüş idealist olabilir; fakat pek az kişi, BM sisteminin en çok da bu alanda etki yarattığından şüphe etmektedir. 


Buna rağmen bilhassa gelişmiş Batı’da sürekli sorular yöneltilmektedir: Refah kuruluşlarının (örneğin, UNESCO) ‘siyasi’leşip siyasileşmediği sorusu, onların orijinal insani işlevlerinin altını çürütmektedir. Örgütün pratik sosyal hizmet yönlerinin göreli başarısına ek olarak, çağdaş dünya siyaseti gündeminde insan hakları, çevre ve Kuzey-Güney meselelerinin baskın konumu, özellikle veto uygulamasının Güvenlik Konseyi’ni felce uğrattığı dönemlerde Genel Kurul tarafından güçlerinin geniş yorumuna çok şey borçludur. Özet olarak, BM sistemi, orijinal gerekçesini oluşturan barışı korumaya yönelik daha büyük sorunlardan ziyade düşük profilli işlevsel meseleleri ele almakta daha etkin olduğunu göstermiştir.  

Birleşmiş Milletler Reformu (United Nations Reform) nedir?


BM sisteminin yönlerini reforma tabi tutma gerekliliği üzerindeki yaygın anlaşmadır. Örgütün 50 yıldan yaşlı olduğu ve İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemin hemen sonrasını karakterize eden çalışma alanlarından çok daha farklı bir uluslararası çalışma alanları bütünüyle karşı karşıya kaldığı düşünülecek olursa, bu çok da şaşırtıcı değildir. 


Soğuk Savaş BM’in eksikliklerinin bazılarına uygun mazeret sağlarken, 1991’de İran Körfezi Savaşı’nda BM’in rolüyle üretilen keyif ile katlanan Soğuk Savaş’ın çöküşü, reforma tabi tutulmuş bir BM’in Yeni Dünya Düzeni’nin mimarisinde merkezi destekleyici yapı haline gelebileceğine dair umutları perçinlemiştir. Bu iyimserlik kısa ömürlü olmuştur. Sadece reform konusuyla karşılaşmakta isteksiz davranılması bir yana, ayrıca 1991-95 yılları arasındaki dönemde BM tasarlandığı üzere devletlerarası sorunlarla ilgilenmekten ziyade, dokunulmaz olduğu görülen devletler içi çatışmalara aktif olarak müdahale etmekten bunalmış hale gelmiştir. 
Eski Sovyetler Birliği Cumhuriyetleri ve eski Yugoslavya’nın yanı sıra Angola, Kamboçya, El Salvador, Haiti, Ruanda, Burundi, Liberya, Filistin, Mozambik’teki toplumsal çatışmalar, örgütün yetki sınırlarını aşmıştır. Özellikle (BM askerlerinin esir alındığı) Bosna ve (ABD askerleri kayıplar vermeye başladığında alçaltıcı bir biçimde geri çekildiği) Somali’deki bozgun, BM’in arkasında durması gerektiği ilke ve amaçlarla yeniden karşılaşması gerektiği sorusunu gündeme getirmiştir. 

BM için reform önerisi kategorileri nelerdir?


BM için üç genel reform öneri kategorisi vardır: Yapısal anayasal, finans ve fon temini ve operasyonel. 


Yapısal olarak amaç, BM’yi daha demokratik, daha uyumlu ve daha otoriter kılmaktır. Bu da Genel Kurul’da P5 dahil olmak üzere Güvenlik Konseyi’nde ve Sekretarya’da reform gerçekleştirmeyi içermektedir. Bu kategorideki diğer öneriler, bilhassa uzmanlık kuruluşları başta olmak üzere Ekonomik ve Sosyal Konseyi’nin işlevlerinin rasyonalizasyonunu kapsamaktadır. Amacın mali cephesinde, BM’yi daha çözücü ve bir avuç Birinci Dünya devletine, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri’ne daha az bağımlı kılmak bulunmaktadır. Operasyonel olarak hedef, örgütün rolünü toplumsal çatışmalarda yeniden tanımlamak, karmaşık olağanüstü hallerde, küresel yönetişim, insani müdahale ve insan hakları ile çevrenin küresel korunmasına yönelik yetkinliğini genişletmesidir. 
Bütün bu çalışma alanları Genel Sekreter Butros Gali’nin ‘Agende For Peace’ (1992) çalışmasında ele alınmıştır ancak karakteristik olarak, bu tür neredeyse evrensel olan bir örgüt için özel konular üzerinde mutabakata varmak, varılsa bile sürdürmek zordur. 

Birleşmiş Milletler Şartnamesi (United Nations Charter) nedir? Ne zaman imzalanmıştır?


Şartname aslında BM’in yazılı anayasasıdır. Ayrıca uluslararası hukukta önemli bir kaynak teşkil eden, anlaşmalarla imzacılar ve üyelerine verdiği haklar ve görevler bakımından çok taraflı bir anlaşmadır. 26 Haziran 1945 tarihinde San Francisco’da imzalanmış, daha sonra elli bir devlet tarafından onaylanmış ve 24 Ekim 1945’te (Birleşmiş Milletler Günü) yürürlüğe girmiştir. 111 maddesi olan Şartname, BM’in örgütsel yapısı, ilkeleri, işlevleri ve güçlerini kapsamaktadır. Temel organlar olarak altı kuruluş belirlemektedir: 


1. Genel Kurul 
2. Güvenlik Konseyi 
3. Ekonomik ve Sosyal Konsey 
4. Vesayet Konseyi 
5. Sekretarya 
6. Uluslararası Adalet Divanı 

Şartname’de belirtilen temel hedefler nelerdir?


(a) Anlaşmazlıkların barışçıl çözümü ve ortak güvenlik yoluyla uluslararası barış ve güvenliği sürdürmek; 
(b) uluslararası ekonomik ve sosyal işbirliğini desteklemek, 
(c) herkes için insan haklarına saygıyı desteklemek. 
Şartname’nin varlığını sürdürdüğü ve son kırk yıl boyunca büyümesi gerçeği, sadece en başta üzerinde anlaşılan ilkelerin genel ve muğlak doğasının değil, aynı zamanda ilk belgenin esnekliği ve uyarlanabilirliğinin de bir kanıtıdır. Buna ek olarak, Milletler Cemiyeti’nin sözleşmesi entelektüel bakımdan öncüsüyse de Sözleşme’nin kendisi, dünya ilişkilerinin mekaniğini çok daha realist bir biçimde ele almıştır. Örneğin, Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesinin veto güçlerinin tahsisi; kimi zamanlarda örgüte ket vurmuştur. Ancak o olmasaydı da BM’in akıbeti, öncekinden farklı olmazdı. Soğuk Savaş’ın çetin siyasi ortamından bozulmadan çıkmış olması, ilk kurucularının bilgeliğinin büyük bir delilidir. 

Birleşmiş Milletler'e Bağlı Kuruluşlar hangileridir?

BM Güvenlik Konseyi'ne bağlı kuruluşlar şunlardır; 

-    Ticaret ve Kalkınma Konferansı, 
-    Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), 
-    Mülteciler Yüksek Komiseri Ofisi (UNHCR), 


-    Dünya Gıda Konseyi, 


-    Dünya Gıda Programı, 
-    Eğitim ve Araştırma Enstitüsü, 
-    Kalkınma Programı (UNDP), 
-    Silahsızlanma Araştırmaları Enstitüsü, 
-    Sınaî Kalkınma Örgütü (UNIDO), 
-    Çevre Sorunları Programı, 
-    Birleşmiş Milletler Üniversitesi, 
-    Birleşmiş Milletler Özel Fonu, 
-    Sosyal Kalkınma Araştırma Enstitüsü, 
-    Kadının İlerlemesi İçin Uluslararası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü, 
-    Uluslararası Arama Kurtarma Danışma Grubu.

BM'ye bağlı diğer kuruluşlar da şunlardır; 

-    Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 


-    Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA), 
-    Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), 
-    Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), 
-    Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 
-    Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 
-    Uluslararası Para Fonu (IMF), 
-    Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), 
-    Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), 
-    Birleşmiş Milletler Endüstriyel Gelişme Örgütü (UNIDO), 
-    Dünya Turizm Örgütü (UNWTO), 
-    Dünya Posta Birliği (UPU), 
-    Dünya Bankası (WB), 
-    Dünya Gıda Programı (WFP), 
-    Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 
-    Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO), 
-    Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO).

banner53
Yorumlar (0)
17
hafif yağmur
Günün Anketi Tümü
Türkiye Esed rejimiyle diyalog kurmalı mı?