Mısırda iki anayasa farkı

Mısır'da Mübarek sonrası üç yıl içinde iki ayrı anayasa hazırlandı

Mısırda iki anayasa farkı

Abdullah Aydoğan Kalabalık / Kahire

Mısır’da Hüsnü Mübarek’in devrilmesinden sonraki üç yıllık süreç içerisinde iki ayrı anayasa yapılarak halkoyuna sunuldu.

2012 Anayasası, daha fazla özgürlükçü, demokrasiyi anayasal garanti altına alan, askerin yetkilerini kısmen de olsa azaltan ve devleti dine daha fazla yakınlaştıran bir anayasa olarak tanımlanmaktaydı.

Yeni anayasada 247 madde bulunuyor. 2012 anayasasından 42 madde daha fazla. 18 madde insan hakları ve özgürlükleri kapsarken 45 madde de işçi ve çiftçilerle ilgili.

Cumhurbaşkanının hakları 2012 anayasasına uygun bir şekilde düzenlendi. 2014 anayasasında da Cumhurbaşkanı istediği kişiye hükümeti kurma görevi verebilecek. En fazla oy alan partinin başkanının hükümet kurması gibi bir kısıtlama bulunmuyor.

Ancak 2014 anayasası, savunma bakanı konusunda Cumhurbaşkanının yetkilerini kısıtlıyor. Savunma bakanı Yüksek Askeri Konsey tarafından ve iki cumhurbaşkanlığı süresince seçilecek. Bu süre içinde başbakan ve cumhurbaşkanı savunma bakanını görevden alamayacak.

Cumhurbaşkanının parlamentoyu feshetme yetkisinde de kısıtlamaya gidildi. Yeni anayasaya göre Cumhurbaşkanı parlamentoyu feshedemeyecek. Ancak parlamentonun da kabulü ile konu halkoyuna sunulabilecek.

Cumhurbaşkanlığına adaylık konusunda 2014 anayasasına göre, aday olabilmek için 20 milletvekilinin veya 15 vilayette 25 bin vatandaşın onayının alınması gerekiyor. 2012 Anayasasına göre, 20 milletvekili veya 10 vilayette 20 bin vatandaşın onayı gerekliydi. Her vilayette en az bin kişi şartı da vardı. Aynı şart yeni anayasada ise 15 vilayet için geçerli.

Yeni anayasa, başbakana geniş haklar veriyor. Mısır önümüzdeki dönemde karma bir sistemle yönetilecek. Mısır parlamentosu cumhurbaşkanını da dolaylı olarak görevden alabilecek. Parlamentoda üçte iki çoğunluğun elde edilmesi durumunda, Cumhurbaşkanlığı erken seçimi için referanduma gidilebilecek. Referandum başbakanın emriyle yapılacak. Çünkü milletvekillerinin üçte iki çoğunluğa ulaşması, Cumhurbaşkanından güvenoyunun çekilmesini gerektiriyor.

2012 Anayasasında milletvekillerine böyle bir halk tanınmıyordu.

CUMHURBAŞKANI BAŞBAKANI GÖREVDEN ALAMAYACAK

2012 Anayasasında, “Cumhurbaşkanı sivil ve askeri görevlileri ve siyasi temsilcileri atayabilir ve görevden alabilir” şeklinde bir madde vardı. Bu madde, cumhurbaşkanına istediği kişiyi başbakan olarak atama ve istediği zaman görevinden alma yetkisi vermekteydi.

2014 Anayasasına göre, Cumhurbaşkanı ancak parlamentonun çoğunluğunun onayı ile hükümeti görevden alabilir.

2014 Anayasası Mısır parlamentosunun alt kanadı olan Şura Meclisi’ni kaldırarak, bütün yetkileri Mısır Halk Meclisi’ne veriyor. 2012 Anayasasında iki meclisin de varlığı kabul edilmekteydi.

ASKER – SİVİL İLİŞKİSİ

2014 Anayasası’nda Mısır Silahlı Kuvvetlerine çok önemli bir yetki tanındı. Yeni Anayasada, “Savunma Bakanının Yüksek Askeri Konsey’in onayı ile ve 8 yıllığına seçilmesi” maddesi yer alyor. Mısır ordusunun yönetim kademesini oluşturan Yüksek Askeri Konsey üyeleri ise, Savunma Bakanı ve Genelkurmay Başkanı tarafından istişare ile seçilecek.

Savunma Bakanını kimin görevden alacağı konusunda ise her hangi bir madde anayasada yer almıyor.

Yeni anayasaya göre siviller askeri mahkemelerde yargılanabilecek. “Askeri kurumlara, birliklere veya askere doğrudan düşmanca saldırılar” gibi, 14 maddede toplanan suçları işleyenler askeri mahkemede yargılanacak.

Söz konusu madde, Mısır’da ciddi tartışmalara neden oldu. Sivillerin askeri mahkemelerde yargılanmasının önünün açılması, devrim ve değişim hareketlerinin yanı sıra insan hakları örgütleri tarafından da eleştirildi. 6 Nisan Hareketi bu nedenle eylemler yapmaya başladı ve hareketin üç lideri 3’er yıl hapse mahkum edildi.

2012 Anayasası’nda Silahlı Kuvvetlere zarar veren suçlarda, sivillerin yargılanmasının kapısını aralayan bir madde vardı. Ancak hangi hallerde yargılanacakları belirtilmemişti.

İŞÇİ VE ÇİFTÇİLER

2014 Anayasasında işçi ve çiftçi sınıfının parlamentodaki temsil hakkı belirtilmedi. Önceki anayasalarda işçi ve çiftçiler Mısır Halk Meclisi’nin yüzde 50’sini oluşturmaktaydı. Yeni anayasanın 242. Maddesinde; “Devlet, işçi ve çiftçi sınıfına parlamentoda temsil hakkı tanıyacaktır” denmiş ancak oran belirtilmemiştir.

KADINLAR

Kadınlar konusunda 2014 Anayasası; “Yargı görevlerinde kadınlara ayrımcılık yapılmayacak. Kadının uygun bir şekilde parlamentoda temsil edilmesi için devlet gereken tedbirleri alacaktır” deniliyor. Mısır’da yıllardan beri kadınların yargıç olarak görev yapmasına izin verilmiyor.

2012 Anayasasında kadının parlamentoda temsili konusunu değerlendirilmemişti, parti ve bağımsız olarak erkekler gibi seçilebileceklerine işaret edilmekteydi.

2012 Anayasası, parlamento seçimleri için adayların parti listeleri ve bağımsız olarak seçime gireceğini parlamentonun üçte ikisinin parti listesi, üçte birinin ise bağımsız milletvekillerinden oluşacağını hükme bağlamıştı.

Ancak 2014 Anayasası bu konuya bir açıklık getirmedi ve meseleyi kanun koyucunun inisiyatifine bıraktı.

YOL HARİTASININ DEĞİŞMESİNİN ÖNÜNÜ AÇAN MADDE

3 Temmuz’da Savunma Bakanı Abdulfettah el Sisi tarafından açıklanan Yol Haritası’na göre, önce parlamento sonra cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılacaktı.

Ancak ülkede son iki aydan bu yana belli kesimler, cumhurbaşkanlığı seçimlerini önce yapmanın daha isabetli olacağını gündeme getirmeye ve tartışılmaya başlanmıştı.

Anayasada, ‘önce parlamento mu yoksa cumhurbaşkanlığı seçimleri mi yapılacak?’ sorusuna cevap verilmedi. Konunun muğlak bırakılması, “Yol Haritası değişiyor” şeklinde yorumlandı ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin öne alınabileceği öngörülüyor.

“KANUNUN KAYNAĞI İSLAM ŞERİATI PRENSİPLERİDİR” MADDESİ AYNEN KALDI

Selefiler, laikler ve Hıristiyanlar arasında tartışmaya neden olan maddelerden birisi de “Kanun koyucunun kaynağı İslam Şeriatı prensipleridir” diyen 2. maddeydi.

Bu madde, Enver Sedat döneminde konulduğu gibi aynen kaldı. Ancak Müslüman Kardeşler döneminde 2012 Anayasasına, Selefilerin aşırı baskısıyla eklenen 2. Maddenin yorumu şeklindeki 219. Madde 2014 anayasasından çıkarıldı.

Zamanında bu madde için anayasa komisyonunda kriz üstüne kriz çıkaran Selefi Nur Partisi’nin söz konusu maddenin iptal edilmesine rağmen sergilediği çifte standart dikkat çekti.

DİNİ PARTİLER YASAKLANDI

2012 Anayasasında yer almayan önemli bir madde daha yeni anayasada yer alyor. Bu maddeye göre dini partiler yasaklandı.

Bu maddeye Nur Partisi itiraz etti ancak dikkate alınmadı. Nur Partisi’nin dini bir parti olduğu biliniyor.

İki anayasanın da artı ve eksileri olduğu gözleniyor. Seküler kesimler 219. Maddenin iptalinin Mısır’ı daha fazla laikleştirdiğini ifade ediyor.

2012 Anayasasında daha çok başkanlık sistemi ağırlıklıydı. 2014 Anayasası karma yönetim sistemini benimsiyor.

Güncelleme Tarihi: 18 Ocak 2014, 16:31
banner53
YORUM EKLE

banner39