banner15

Rusya'nın 'muhalif listesi'nde kimler var?

Rusya geçtiğimiz günlerde Suriye ile ilgili bir muhalif listesi hazırlamış ve bu listede yer alan isimler ile görüşmelere başlamıştı, liste geniş bir yelpazeyi barındırıyor

Rusya'nın 'muhalif listesi'nde kimler var?

Mehmet Mercan | Şam

Dünyanın bir numaralı gündem maddesi Suriye krizi ve krizin çözümü için ortaya konan çözüm önerileri.

Paris’teki son saldırılardan sonra IŞİD ile (ve herkesin kendi tanımlamasına göre diğer terör örgütleri ile) savaş daha da somutlaşacak gibi.

IŞİD (ve diğerleri) Suriye’de sorunun sadece bir parçası. Bu sorunun kaynağı ise Suriye krizinde taraf olan devletlerin Esad’ın geleceği konusundaki anlaşmazlıkları.

Bugüne kadar uluslararası toplum Esad konusunda konsensüs sağlamış olsaydı bugün yaşanan otorite boşluğu ve kaos ortamından doğan IŞİD gibi örgütlerin muhtemelen bu kadar büyümesi ve sürecin daha az zararla atlatılması sağlanabilirdi.

Suriye krizinde taraflar iki ana başlık altında toplanıyor:

1) Yönetim ve Rusya, İran, Çin gibi devletler ile Hizbullah

2) ABD, Fransa, İngiltere, Türkiye, Suudi Arabistan, Katar gibi devletler ve destekledikleri örgüt ya da muhalif oluşumlar.

Bu ülkeler Suriye krizine iki şekilde müdahil oluyorlar:

1) Sahada askeri destek

2) Uluslararası platformlarda ve Suriye içinde siyasi destek.

Bu müdahale çerçevesinde bugüne kadar bazı örgütlere silah, para, eleman edinme yardımı yapıldı ve/veya siyasi alanda çeşitli toplantılar düzenlenerek; Hizbullah’ın sahada bulunması ya da Rusya’nın son yaptığı gibi yönetime askeri destek verilerek krizden çıkış yolu arandı.

Ancak sorunu en baştan düğümleyen Esad’ın geleceği ve muhaliflerin yönetimdeki rolünün ne olacağı konularında ilerleme sağlanamadı.

Tarafların (blokların) yaklaşımında iki ana tez ortaya çıktı: Batı bloku Esad’ın meşruiyetini yitirdiği ve gelecekte Suriye’de yerinin olmadığını savunuyor. Rusya’nın başını çektiği blok ise Esad’ın meşru olduğunu ve geleceğine ancak Suriye halkının karar verebileceğini savunuyor.

Suriye halkının Esad’ın geleceğine pratikte nasıl karar vereceği de sorunun bir parçası. Bu nedenle Rus tarafının planı (Batıyı rahatlatmak amacı ile) muhaliflerin de katılacağı adil ve şeffaf seçimlerin yapılabileceği ve halkın tercihinin bu seçimlerde ortaya çıkacağı düşüncesi üzerine kurulu.

Rusya bugüne kadar (kendi) siyasi çözüm(ü) için “en çok çaba harcayan” ülke oldu. Cenevre 1 ve 2; Moskova toplantıları; Viyana 1 toplantıları Rusların “muhalefet ile yönetimi bir araya getirme düşüncesini kabul ettirme” çabalarıydı.

Ancak Rusya’nın bu girişimleri Esad’ın geleceği konusundaki sorunun aşılmasına yetmedi.

Çünkü Batı’nın “Esad’ı kabul etmemesi bir yana Batı’nın desteklediği muhalifler de Esad ile masaya oturmayı ya da Esad Batı’nın desteklediği muhaliflerle bir araya gelmeyi kabul etmedi. Bunun istisnasının Cenevre 2 toplantısı olduğu düşünülebilir ancak bu, “tarafların aynı mekanda bulunmalarından” öte bir şey değildi.

Rusya Suriye’de askeri operasyonlara başladıktan sonra siyasi çözüm önerilerini daha da somutlaştırmaya başladı. Batı ise Rusya’nın sürpriz şekilde girmesi ile bir anlamda “çaresiz kalınca” Rusya’nın istediği şekilde bir siyasi çözüme razı olmaya daha da yaklaştı.

Nitekim son Viyana toplantısında ortaya bir yol haritası konulması bunun göstergesi. ABD dışişleri bakanı John Kerry, Esad’ın bir süre daha kalabileceği söylemini kullanmakla birlikte sonucu zamana bırakmış görünüyor.

Yol haritası kabaca geçiş hükümetinin oluşturulması, yeni anayasa hazırlanması ve ardından seçimlerin yapılmasını öngörüyor.

Rusya geçtiğimiz günlerde bir muhalif listesi hazırlamış ve bu listede yer alan isimler ile görüşmelere başlamıştı. Amaç Moskova toplantılarında olduğu gibi muhalifleri bir araya getirebilmek ve yönetime ortak olmalarını sağlayarak orta yolu bulabilmek. Rusya böylece uluslararası arenada yönetimi meşrulaştırmayı ve Suriye’de mevcut düzenin (kendisini reforme ederek) devamını amaçlıyor.

Rusya’nın hazırladığı liste geniş bir yelpazeyi barındırıyor. İsimlerden öne çıkanların bir kısmı şu şekilde sıralanabilir:

Ahmet El Carba:

Ulusal koalisyon eski başkanlarından Ahmet El Carba Shimr aşireti liderlerinden. El Carba politik görüşleri ve aktiviteleri nedeniyle hapis yattı. Temmuz 2013 – Temmuz 2014 arasında Suriye Ulusal Koalisyonu başkanlığında bulundu. Suudi Arabistan’a yakın bir isim olarak biliniyor.

Ahmet Muaz El Hatip:

Ulusal Koalisyon eski başkanlarından Ahmet Muaz El Hatip Emevi Camii eski vaizlerindendi. Olaylar başladığında açıklama yapıp Esad karşıtı hareketin içinde yer aldı. 2011 ve sonrasında birkaç kez gözaltına alındı ve serbest bırakıldı. Daha sonra Suriye dışına çıktı. El Hatip Koalisyon başkanı iken yönetim ile masaya oturulabileceği sinyalleri verince tepki gördü. Daha sonra ise görevini devretti.

Hadi al Bahra:

Temmuz 2014’te Ulusal Koalisyon başkanlığına seçildi. Ocak 2015’te yapılan seçim ile görevini Halid Hoca’ya devretti.

Halid Hoca: 

Ulusal Koalisyon Başkanı Halid Hoca Türkiye’de tıp okudu. Suriye’de olduğu yıllarda iki kez gözaltına alınan hoca 2011’de başlayan isyan sonrası dış muhalefetin aktif temsilcilerinden oldu. Hoca Ocak 2015’te yapılan seçim ile Ulusal Koalisyon başkanlığına getirildi.

Muhammed Faruk Tayfur:

Muhammed Faruk Tayfur Müslüman Kardeşler örgütü Suriye kolunun başkan yardımcısı. 2012’de Ulusal Konsey genel sekreterliğine getirilmişti.

Muhammed Habaş:

Müslüman Kardeşler örgütü temsilcisi ve eski milletvekili olan Muhammed Habaş aynı zamanda Suriye’deki Müslüman Kardeşler kadın hareketinin de sorumlusuydu. Habaş olaylar başladıktan sonra Suriye dışına çıktı.

Salih Müslim:

Salih Müslim Suriye’deki  güçlü muhalif örgütlenmelerinden olan Suriye Demokratik Partisi’nin (PYD) lideri. Suriye’deki Kürtler içindeki en büyük oluşum olan PYD’nin silahlı kolu YPG IŞİD’e ve diğer örgütlere karşı savaşıyor. YPG’nin Suriye ordusu ile işbirliği yaptığı biliniyor.

Kadri Cemil:

Kadri Cemil Suriye’de parlamento içinde yer alan eski muhaliflerden. (Komünist) Halkın İradesi partisi lideri olan Cemil, ekonomi bakanlığı yaptığı sırada Rusya’ya gitti ve 2013 ekim ayında görevinden alındı. Cemil parlamentoda Değişim ve Özgürlük İçin Halk Cephesi’nin de başkanıydı. Rusya’ya yakın bir isim olarak biliniyor.

Hasan Abdülazim:

Abdülazim Ulusal Koordinasyon Komitesi lideri. Geçmişte defalarca gözaltına alınan Nasırcı Abdülazım, mücadelesini Suriye içinde sürdürüyor.

Haysam Menna:

Dış muhalifler içinde en etkili isimlerden biri olarak görülan Heysem Menna Paris’te yaşıyor. Aynı zamanda yazar olan Menna isyan sırasında silahlı mücadeleye ve dış güçlerin müdahalesine karşı çıkmıştı. Menna diğer muhalif oluşumlar ve isimler ile anlaşmazlıklar yaşadı. Ulusal koordinasyonun Suriye dışı temsilcisiyken istifa etti.

Arif Delila:

Suriye’de liberal “Şam baharı” hareketi lideri. Beşsar Esad’ın iktidara gelmesinden sonra deklarasyon yayınlayan hareketin aktif isimlerindendi. Şam Üniversitesi iktisat fakültesi eski dekanı olan Delila 2002 yılında “anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüs” suçlaması ile 10 yıl hapis cezası aldı. 2008’de serbest bırakıldı. Halen BAE’de Doğu Araştırmaları Merkezi adlı kuruluşta çalışıyor.

Lüeyy Hüseyin:

Lüeyy Hüseyin olayların başında Dera’dan yaptığı haberler ile öne çıktı. Birkaç kez gözaltına alındı. Siyasi partiler yasası değiştikten sonra “Suriye’yi Yapılandırma” hareketini oluşturdu. 2014’te gözaltına alınıp serbest bırakıldıktan sonra Suriye dışına çıktı.

Buraya kadar andığımız bu muhalif isimlerin yanısıra listede bazı kabilelerden ve Süryanilerden, Hıristiyanlardan isimler de var. 

Listede yer alan isimlerin bazılarının içinden çıktıkları hareket/ oluşum ya da partiyi temsil edip etmedikleri sorunu bir yana genel olarak iç, dış; parlamento içi, parlamento dışı; silahsız, (listede yer almayan) silahlı, olarak nitelendirilen muhalifler ya da örgütler arasında yönetimin nasıl devrileceği ya da yönetime bakış konusundaki derin görüş ayrılıkları giderilebilecek mi?

Örneğin dış muhaliflerin çatı oluşumu Ulusal Koalisyon önce Esad’ın gitmesini daha sonra diğer konulara geçilmesinde ısrarcıydı, Ulusal Koordinasyon komitesi başkanı Hasan Abdülazim olayların başında silahlı mücadeleyi destekliyordu ancak daha sonra siyasi çözümden yana söylemler kullanmaya başladı, üstelik Esad’lı geçişe de razı oldu. Milliyetçiler zaten parlamentoda temsilci bulunduruyorlar ve dış muhalifler ile iç muhaliflerin büyük bölümüne karşıydılar. Müslüman Kardeşler’in yönetime bakış açısı belli.

Dış muhalifler iç muhaliflerin çoğunu “yönetimin ajanı” iç muhalifler ise dış muhaliflerin çoğunu “emperyalistlerin uşağı” olarak nitelendiriyor. Silahlı muhaliflerin bir kısmı her iki tarafı da “otel muhalifleri” olarak nitelendiriyor.

IŞİD ve El Nusra gibi örgütler ile bunların düşüncelerine yakın örgütler ise ÖSO dahil bir kısım silahlı muhalifleri ve siyasi muhaliflerin tümünü reddediyor. Kürtler ise kendi ajandaları uygulamaya çalışıyor.

Bu şartlar altında Rusya’nın dış muhalifleri iç muhalifler ile biraraya getirebilmesi çok zor. Batı’nın onay vermesi halinde Ulusal Koalisyon Rusya’nın önerisine sıcak bakabilir. Bu durumda dış muhaliflerin büyük bölümü temsil edilir. Ancak silahlı gruplar göz önüne alındığında sorunun çözümü hiç de kolay görünmüyor.

Zira IŞİD ve El Nusra gibi örgütler başta olmak üzere sahadaki birçok örgüt siyasi çözümü “ihanet” olarak nitelendiriyor. Diğer yandan bu örgütler bugüne kadar elde ettikleri kazanımları rıza ile bırakacak gibi görünmüyor. Nitekim Nusra’nın başını çektiği Fetih Ordusu siyasi girişimlere karşı yeni ve daha güçlü savaş başlatacağını ilan etti.

Yönetim ise binlerce askerini kaybettikten, şehirler yıkıldıktan sonra bugüne kadar “hain ve işbirlikçi” olarak nitelendirdiği isimler ile nasıl biraraya geleceğini düşünüyor.

Muhalifler arasındaki sorunların giderilir ve muhalifler ile yönetim geçici hükümet, yeni anayasa ve şeffaf seçimler ve bu aşamalardan sonra terörist olarak tanımlanan ve tanımlanacak silahlı gruplara karşı ortak mücadelede (hem içeride hem dışarıda) anlaşma sağlanırsa çözüme yaklaşılır gibi görünüyor. Ancak bu, yukarıda anlatmaya çalıştığımız gibi çözülmesi çok zor bir dizi düğümü barındıran bir süreç.

Güncelleme Tarihi: 16 Kasım 2015, 14:50
YORUM EKLE

banner39

banner36

banner37

banner35