banner15

Lezzetin sırrı: Tahta kaşıklar

Doğal ürünlerin öne çıktığı bugünlerde büyükannelerimizin uzun zaman boyunca kullandığı tahta kaşıklar, ağaçtan yapılmış kepçeler mutfakların başköşesinde yer buluyor.

Lezzetin sırrı: Tahta kaşıklar

Anadolu'da köy sofralarında bile eskisi kadar sık rastlanmayan tahta kaşıklar, kepçeler yeniden hayatımıza giriyor. Bizden önceki kuşakların daha sağlıklı ve uzun ömürlü yaşamalarının sırrı kuşkusuz daha sağlıklı ve tabii beslenmeleri kadar, gündelik hayatlarında kullandıkları eşyaların özelliklerinde de gizliydi. Eskiden mutfak eşyaları için kullanılan en yaygın malzeme ahşap olduğundan yer sofralarından, tel dolaplara, oklavaya, merdaneden, her yemek için ayrı şekil ve büyüklüklerde üretilen kaşıklara kadar neredeyse hemen her şey ağaçtan yapılırdı.

Doğal malzemeyle temas eden gıdalar da besin değerini korur ve sofralar hem çok daha lezzetli hem de sağlıklı yiyeceklerle donatılırdı. Zaman içinde metal mutfak eşyalarının şık tasarımları, albenili görünüşleri tahta malzemeleri eskisi kadar kullanılmaz kıldı.

Oysa yöresel yemeklerin pek çoğunun özelliği de malzemeleri ve pişirme tekniğinin yanı sıra tabii mutfak araç-gereçleri kullanılarak yapılıyor oluşudur. Toprak kaplarda, tahta kaşıklar kullanılarak odun ateşinde pişen yemeklerin lezzetinin ankastre mutfaklarda bir türlü tutturulamayışının sebebi belki de bu olsa gerek... Ancak şehrin modern mutfakları da artık bu sırrı keşfetmiş durumda. Bunun en belirgin göstergesi de tahta kaşıkların hayatımıza geri dönüşü.


Eskiden köy hayatını hatırlatan tahta kaşıklar şimdilerde sağlıklı beslenmenin olmazsa olmazlarından biri. Teflon mutfak araçları hayatımıza girdiğinde teflon malzemenin beraberinde getirdiği sağlık problemlerinden de korunmak gerekiyor. Zira ihtiva ettiği kimyasallar, teflon eşyalar çizilip açığa çıktığında sağlık açısından büyük sıkıntılara yol açabiliyor. İşte tam da bu noktada ninelerimizin tahta kaşıkları imdada yetişiyor.

Geleneksel el yapımı kaşıklar genellikle komar odunu, karaağaç ve gürgen ağacından yapılıyor. Trabzon'un Of, Yomra, Kastamonu'nun Şenpazar, Bolu'nun Taraklı ilçesinde ve Konya Akseki Bademli Köyü'nde yoğun olarak devam eden el yapımı kaşıkçılık; Kaş Davazlar Köyü, Gediz, Geyve, Bolu, Mudurnu, Göynük, Seben, Kıbrısçık, Bergama, Bursa, Eskişehir, Anamur ve Silifke'de de sürdürülen bir el sanatıdır. Tahta kaşıkların en makbûlü şimşir ağacından yapılanıdır. Zira daha sağlam ve uzun ömürlüdür. Taraklı'da kaşık imalatı için diğer yörelerden farklı olarak özel mekânlar inşaa edilir. Evlerin bitişiğinde bulunan kaşık evi ya da kaşık odası diye adlandırılan yerlerde üç usta birlikte çalışır.


NASIL YAPILIR?
Kaşık yapmak için hammadde halindeki ağaç iki kaşık boyunca tomsak denilen şekilde kesilir. Taslama denilen işlemle tomsak halindeki ağaca nacakla kaşık şekli verilir. İğinnek adı verilen sonraki safhada nacak yardımıyla kaşığın baş ve sap kısımları düzeltilir.

Ağız kısmının oyulması için kaşık imâli için özel olarak yapılan kaşık tezi üzerinde keserle ağız kısmı oyularak keserlek işleminden geçirilen malzeme yine özel bir bıçakla düzeltilir. İğdi adı verilen bir bıçakla yalaklama yapılan kaşığın üzerindeki keser izleri de böylece giderilmiş olur. Törpü ile tamamen pürüzsüz bir şekil alan kaşık, zımparalanıp, keçeyle perdahlandıktan sonra önce ustanın vitrininde sonra mutfaklardaki yerini alır.

KAŞIK İSİMLERİ
Tahta kaşıklar kullanım maksadına göre farklı isimler de alır. Tahta kaşıklar genellikle çorba, pilav, hoşaf, yemek, tatlı, muhallebi, kahve, kavurma, dağıtım kaşığı (kepçe), süs kaşıkları ve oyun kaşıkları olarak adlandırılır. Türk mutfak geleneğinde tahta kaşığın tarihi Selçuklulara kadar dayanır. Kaşgarlı Mahmut'un Divanu Lûgati't-Türk'ünde geçen kaşuk ve kamuç kelimelerinin bugün kullandığımız kaşığın karşılığı olduğu biliniyor. Eski devirlerde Anadolu'da kaşık ablah, cemiş, kançol olarak da isimlendirilmiştir.

Sözlüklerimizde birçok deyime konu olan, büyükannelerimizin maharetli ellerinin şefkatli dokunuşlarla tuttuğu tahta kaşıklar şimdilerde kim bilir kaçıncı kuşak tarafından yeniden keşfediliyor. Mutfaklar doğal malzemelerin geri dönüşüyle sağlıklı hayata kapı aralıyor.

Güncelleme Tarihi: 20 Kasım 2015, 20:34
YORUM EKLE

banner39

banner36

banner37

banner35