banner15

Osmanlı tarihinin bir müracaat eseri: İzahlı Osmanlı tarihi kronolojisi

Osmanlı tarihini, Osman Gazi’nin doğumundan başlayarak, önemli olayları sıra ile kapsayacak şekilde, Hilafetin kaldırılması ve Son Halife Abdülmecid Efendi’nin sınır dışı edilişine kadar ele almaktadır. Özellikle Osmanlıca bilmeyen ve Osmanlı tarihinin seyrini bir bütün halinde takip etmek isteyenler için yegâne kaynaklardan biridir.

Osmanlı tarihinin bir müracaat eseri: İzahlı Osmanlı tarihi kronolojisi

Emre Gül /Tarih Dosyası/ Dünya Bülteni

Osmanlı Tarihi’nin müracaat kitapları ve kaynakları arasında yer alan önemli eserlerden biri de hiç şüphesiz İsmail Hami Danişmed’in “Osmanlı Tarihi Kronolojisi” adlı eseridir. 5 cilt ve bir ekten müteşekkildir. İlk 4 cildi Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşundan yıkılışına kadar, 5.cilt ise Osmanlı Devlet erkânına tahsis edilmiştir. Ek olan 6. cilt de “Batı Dillerinde Osmanlı Tarihleri” adıyla İsmail Hami Danişmend tarafından derlenmiştir.

 
 İsmail Hami Danişmend 

Ciddi bir müracaat eseri olarak, esaslı bir Osmanlı Tarihi Kronolojisini, izahlı olarak meydana getirmek fikrinden yola çıkılarak 1943 senesinde telifine başlanmış ve nihayet 1954 yılında tamamlanmıştır. Osmanlı tarihini, Osman Gazi’nin doğumundan başlayarak, önemli olayları sıra ile kapsayacak şekilde, Hilafetin kaldırılması ve Son Halife Abdülmecid Efendi’nin sınır dışı edilişine kadar ele almaktadır. Özellikle Osmanlıca bilmeyen ve Osmanlı tarihinin seyrini bir bütün halinde takip etmek isteyenler için yegâne kaynaklardan biridir.

 
  

Eserin 1’inci cildi Osman Gazi’nin en kuvvetli rivayete göre doğum tarihi sayılan M.1258-H.656 senesinden İkinci Bayezid’in, M.1512-H.918 tarihinde saltanattan feragatine kadar 254 senelik bir devri kapsamaktadır. Bu süre içerisindeki olaylar ve bilgiler hakkında tartışmalar bulunduğundan “İhtilaflı Seneler” olarak ele alınmıştır. 2’inci cilt, Yavuz Sultan Selim’in M.1512-H.918’deki tahta çıkışından, III.Murad’ın cülus için İstanbul’a gitmek üzere Mudanya’ya geldiği M.1574-H. 982 tarihine kadar 62 senelik bir devri işlemektedir ki Yavuz ve Kanuni gibi büyük padişahlar ve fetihleri bu dönem içindedir. İhtilafsız seneler olarak kabul edilen bu kısım Osmanlı tarihinin azamet devrini teşkil etmektedir. 3’üncü cilt, III.Murad’ın M. 1574-H.982 yılındaki tahta çıkışından, M.1703-H.1115’teki Edirne Vakası ve II.Mustafa’nın Hal’ine kadar, 4’üncü cilt, III.Ahmet’in M.1703-H.1115 yılında Edirne’de tahta çıkışından, M.1924-H.1342’de  Hilafetin kaldırılması ve Son Halife Abdülmecid Efendi’nin sınır dışı edilmesiyle Osmanlı Devleti’nin yıkılışına kadar olan devri kapsamaktadır.

5’inci cilt ise Osmanlı devlet bürokrasisinin çatısını oluşturan, Sadrazamlar, Şeyhülislamlar, Kaptan-ı Deryalar, Defterdarlar, Reisü’l-Küttablar gibi makam sahiplerinin biyografilerini içerir. Sıra numarası ile verilen bir düzen içinde bu kişilerin tayin ve azilleri, memuriyet ve ölüm tarihleri, milliyetleri, şahsiyetleri de gözden geçirilmektedir.

 
  

Son olarak 6’ıncı ciltte ise Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşu, Osmanlılara kadar Türk Küçük Asyası, Hudut beyliklerinden imparatorluğa olan devir, Ankara bozgunundan İstanbul’un fethine kadar ve Rum sultanı başlıklı kısımlar Paul Wittek’e, Türkiye’de Esnaf teşkilatları, George Vajda’ya, 16. Ve 17. Asırda Osmanlılar ve İspanya Krallığı, Leopold Von Ranke’ye, Viyana önünde Türkler, Heinrich Kretschmayr’a ve Genç Osman vakasına ait monografiler Türk, Arap ve İbrani vesikaları başlıklı bölüm de A.Danon tarafından kaleme alınmıştır.

Bu kronolojide Osmanlı tarihinin önemli olayları ile ancak Osmanlı tarihini doğrudan ilgilendiren konulara değinilmiştir. Bunun dışında kalan olay ve Osmanlı vakayinamelerini dolduran ayrıntılara ait meselelere yer verilmemiştir. Osmanlı tarihinin büyük savaşlarında ordularla donanmaların karşılıklı durumları, harekat alanları, askeri ve coğrafi izahlarda bulunulmuştur. Olaylar anlatılırken çeşitli tarihçi ve yazarların eserlerinden iktibaslar yapılarak anlatıma zenginlik katılmıştır. Osmanlı hanedanı, devlet adamları, ulema ve yazarları hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Tüm bunların yanında sosyal tarih açısından da önemli bilgiler içermekte, yangınlar, depremler, Yeniçeri isyanları vb. konular da yer almaktadır.

Bir kronolojide esas olan, olayların senelere göre sıralanmasıdır. İkinci derecede ise Ay ve gün tarihleri yer alır. Bu eserde de buna uyulmuş, Miladi ve Hicri tarihler birlikte verilmiştir. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisinde yazar İsmail Hami Danişmed özel bir takvim ve tarihlendirme sistemi kullanmış ve bunların tespitinde takip ettiği esasları kitabın önsözünde anlatmıştır.

Eser hazırlanırken en önemli yerli ve yabancı, eski ve yeni, basma ve yazma kaynakların pek çoğundan faydalanılmıştır. Elbette yazarın gözünden kaçan yeni araştırmalar, haberdar olmadığı eserler, birtakım zuhüller ve eksikler bulunabilir fakat Osmanlı tarihinin başvuru eserleri arasındaki yerini koruması bakımından önem taşımayı sürdürmektedir.

1955 senesinde fasikül halinde yayınlanan eserin birinci baskısı 1971 ‘de Türkiye Yayınevi tarafından, ikinci baskısı ise 2011 yılında Doğu Kütüphanesi Yayınevi tarafından İstanbul’da yapılmıştır. Yeni baskıda esere tasarım hariç hiçbir şekilde müdahale edilmeden aynen yayınlanmıştır. İlk baskıdan farklı olarak her cildin başına tarih sırasıyla tahlili fihristler konmuş, okuyucuya kolaylık sağlamak amacıyla sayfa kenarlarına Miladi ve Hicri tarihlerin yer aldığı kenar tığları eklenmiştir. Padişahların resimleri de başlıklara eklenerek esere bir görsellik kazandırılmıştır. Her cildin sonuna Endeksler ve Tahlili Fihrist olarak, şahıs isimleri, müellif, eser, kütüphane, ilmi müessese isimleri, devlet, millet, kabile, aile ve muhtelif teşekkül isimleri ve yer isimleri konmuştur.

Kaynaklar:

İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, İstanbul, 2011.

Eser, Doğu Kütüphanesi Yayınevi tarafından tekrar basılmıştır

Güncelleme Tarihi: 24 Eylül 2011, 12:48
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner10

banner12