banner15

Maduro’nun elindeki bomba: Guaido

Uluslararası ilişkiler uzmanı Doç. Dr. Mehmet Özkan, Venezuela’da yaşanan gelişmeler üzerine Dünya Bülteni’ne kritik değerlendirmelerde bulundu. 

Maduro’nun elindeki bomba: Guaido

Furkan Özkul

Venezuela'da çoğunluğu muhalefetin elindeki Ulusal Meclisin Başkanı Juan Guaido, kendini "geçici devlet başkanı" ilan etmiş ve başta ABD olmak üzere Avustralya, Kanada, Kolombiya, Peru, Ekvador, Paraguay, Brezilya, Şili, Panama, Arjantin, Kosta Rika ve Guatemala gibi ülkeler tarafından tanınmış, son olarak Avrupa Parlamentosu da aynı yönde adım atmıştı. Aralarında Türkiye’nin de olduğu; Meksika, Rusya, İran, Küba, Çin ve Bolivya gibi ülkeler ise Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro hükümetine desteklerini açıklarken, Maduro da gelişmeler üzerine ABD ile diplomatik ve politik ilişkileri kestiğini ancak ticari ilişkilerinin süreceğini açıklamıştı. Ülkede yaşanan gelişmeleri uluslararası ilişkiler uzmanı Doç. Dr. Mehmet Özkan ile konuştuk.

-Venezuela’da bir süredir oldukça yoğun bir siyasi gerilim yaşanıyor. ABD’nin uzun yıllardır yaptırım uyguladığı ülkeye son zamanlarda bu kadar baskı yapmasını tetikleyen unsur nedir?

Latin Amerika her anlamda ABD'nin arka bahçesidir fakat bu ilişki toptan bir bağımlılık ilişkisi şeklinden anlaşılmamalıdır. Zaman zaman farklı ideolojiler ya da yaklaşımlar sebebiyle Latin Amerika ülkeleri ve ABD farklı düşebilir ama en sonunda o bölgede her şeyin ABD etkisinde olacağını herkes bilir. Bunun en temel sebebi Latin Amerika'nın ana kıtaya uzaklığıdır. Hiçbir devlet ABD hinterlandında kolay at oynatamaz, belki sadece Washington'u rahatsız edebilir. İran bunu Ahmedinejat döneminde yapmaya calıştı, Sovyetler döneminde de 1962 Küba krizini herkes hatırlar.  

“CHAVEZ ABD İÇİN TEHLİKELİYDİ”

Venezuela konusu genel olarak ABD'nin bölgedeki dış politikasından ayrı değildir. 2000'li yılların başında ABD, özellikle radikal söylem ve eylemlerinden dolayı Hugo Chavez ve Venezuela’yı kıtada "sistemsel olarak ekonomik ve siyasal düzeni" dönüştürebilecek bir aktör olarak gördüğü için tehlikeli buluyordu. Fakat 2008 yılından itibaren Venezuela ABD için Latin Amerika'da bir tehlike olmaktan çıkmıştır, en azından bu tehlike hayati boyutlarda değildir. ABD, aslında bugün Venezuela krizi üzerinden bütün Latin Amerika ülkelerine yönelik yeni bir tahakküm dönemini teyit ediyor. ABD’nin dediği çok açık: Ben devreye girmeden hiçbir siyasal sorunu çözemezsiniz, Lula, Chavez modelleri artık bitti. İşin tuhaf tarafı neredeyse kıtadaki bütün ülkeler de benzer şekilde düşünüyor. Aynı zamanda Venezuela'dan dolayı kıtaya giden yaklaşık 4 milyon civarında göçmen dolayısıyla bütün Latin Amerika ülkeleri sorunun çözümünden çok kârlı çıkacak… Bu durum onların ABD'ye muhtaç oluşlarının özelliklede son yaşanan kriz üzerinden göstergesi oluyor. 

“PETROL-MERKEZLİ EKONOMİ SÜRDÜRÜLEMEDİ”

2012'den beri Venezuela zaten çöküşte, petrol-merkezli ekonomi sürdürülemedi. Maduro, Chavez'in petro-dolar ekonomi modelini üretim-merkezli bir modele dönüştüremediği için ülkenin iktisadi çöküşünü engelleyemiyor. Bu durum Maduro'nun sosyolojik tabanında da kendisini sevmeyen kitlenin artışına neden oluyor. Yani kötü yönetim uluslararası ambargo ile birleşince ortaya bugünkü Venezuela çıkıyor.

-Maduro, açıkça kendisine başkaldıran, halkı isyana sevk eden Guaido’yu neden tutuklamıyor?


Maduro pazarlık yapmak istiyor. Guaido'yu tutuklamanın başka planları devreye sokacağını çok iyi biliyor. Mesela sınırları belirlenmiş bir askeri operasyon masada, ama Maduro, kapsamlı askeri operasyon için şartları zorlamazsa şimdilik plan dışı. Guaido, Maduro'nun elinde bir bomba. Patlatmaya kalkarsa kendisi de bu patlamanın altında kalır. Şu ana kadar ABD pazarlık yapmadı, bu nedenle Maduro da zamana oynuyor. Venezuela'ya askeri bir müdahale olursa Venezuela ordusunda bölünmeler artacaktır. Doğal olarak bu da Maduro'nun sonunu getirir. Şu ana kadar yaklaşık 600'den fazla ordu mensubu Maduro'dan ayrılıp Guaido tarafına geçerek saf değiştirdi. Özellikle bunlar içerisinde Chavez'in eski askeri istihbarat şefi dikkat çekiyor.


-Venezuela'nın başkenti Caracas'tan kalkan bir uçak, paralı askerler ülkesi Uganda'ya iniş yaptı. Dünya genelinde 20 binden fazla Ugandalı paralı askerlerin en büyük müşterisi BAE ve Suudi Arabistan olduğu ifade ediliyor. Afrika ülkesi Uganda ile gerçekleşen bu hava trafiği ise dikkat çekiyor. Sizce Maduro’nun orduya güveni kalmadı mı? Bu nedenle paralı asker alma girişiminde bulunuyor? 


Venezuela ordusunda sadece üst yönetim Maduro'yu destekliyor, herhangi bir çatışma durumunda orduda parçalanma hızlı olur diye düşünüyorum. Maduro belki ekstra güvenlik için bu yola başvurabilir, ama bölgeyi ve dili bilmeyen Ugandalıların çok büyük bir katkı verebileceğinden emin değilim. Unutmamak lazım, Latin Amerika siyasetinde iç ve dış politikada çok şey planlanır, ve hatta ilk adımı atılır; ama çok az şey tamamlanır. Bu tür haberlere bu gözle de bakmak lazım.


“İÇ SAVAŞ ÇIKARSA MADURO VE GUİADO TARAFTARLARI ARASINDA OLMAYACAK”

-Olaylar ilk çıkmaya başladığında Maduro yanlıları da sokağa dökülmüştü. Tarafların kararlılıkları sonucu artan gerilim bir iç savaşa dönüşür mü? 


İç savaş çıkma ihtimali her zaman için var. Fakat iç savaş çıkarsa Guaido taraftarları ile Maduro taraftarları arasında olmayacak. Eğer olursa Maduro'nun gettolarda yaşayan ve artık iktidarın onların ihtiyacını karşılayamadığı bir durumda, onlar ile ordu arasında olabilir. 

GETTOLARDA KARŞITLIK ARTIYOR

Gettolarda yaşayanları Chavez silahlandırmıştı ve orada Maduro karşıtlığı artıyor. Bence bu krizde en belirleyici etken ordu yanında bu insanların tavrı. Sokağa Maduro'yu istemiyoruz diye inerlerse bu çatışmaya davetiye demektir, kontrolden çıkarsa iç savaşa gider. Konuyu çok yakından takip eden ve 2016'dan beri arabuluculuk girişimlerinde bulunmuş olan İspanya eski Başbakanı Jose Luis Zapatero da bu ihtimali hep vurguluyor. İç savaş ihtimalini yabana atmamak lazım.
 
-Ülkeden çıkış yasağı olmasına rağmen 22 Şubat'ta Kolombiya'ya geçen muhalif lider Juan Guaido, 11 gün sonra Venezuela'ya döndü. Guaido Latin Amerika bölgesinde nasıl değerlendiriliyor? Devrimci karizmatik bir lider mi, yoksa ucuz bir ABD uşağı mı?

Guaido, şu an için muhalefeti tek başına kendisi arkasında birleştirebilmiş bir lider. Cünkü muhalefet çok parçalı bir hal arz ediyor Venezuela'da. Ama Guaido'nun asıl amacı ülkeyi seçime götürmek. Muhtemelen bir çözüm durumunda ne Guaido ne de Maduro kendilerine yer bulabilecek. Ama Guaido, krizin devam etmesiyle birlikte liderlik karakterini pekiştiriyor ve muhalif tabanda karşılık buluyor. Guaido, genç olması nedeniyle Latin Amerika'da, Kolombiya Cumhurbaşkanı Ivan Duque ile birlikte yeni, dönüşmüş ve kıtadaki geleneksel sorunlara yönünü çevirmemiş bir "neo-liberal model"i temsil ediyor. ABD , solun egemen olduğu kıtada sistemi dönüştüremedi, sadece salladı; fakat sol 20 yıllık iktidarı döneminde Latin Amerika sağını dönüştürdü. Eskiden latin sağı, elitist, aristokrat ve sosyal sorunlara duyarsızdı, şimdi ise latin sağ kısmen solculaştı. Eğer yeni sağ siyaset sosyo-ekonomik sorunlarla ilgilenmezse muhtemelen kıtada popülist ve sistem karşıtı bir dalga hakim olabilir önümüzdeki dönemde.

MEHMET ÖZKAN KİMDİR?

Uluslararası ilişkiler uzmanı olan Mehmet Özkan, lisans eğitimini İstanbul Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler bölümünde tamamladıktan sonra Johannesburg Üniversitesi (Güney Afrika) ve Linkoping Üniversitesinde (İsveç) Afrika ve Avrupa siyaseti üzerine yüksek lisans yaptı. İspanya’daki Sevilla Universitesi’nden Uluslararası İlişkiler alanında doktorasını alan Özkan, 2009 yılında Kolombiya’nın Medellin şehrinde bulunan Universidad Pontificia Bolivariana’da, 2010’da Hindistan Yeni Delhi’de bulunan Institute for Defense and Security Analysis (IDSA) adlı araştırma merkezinde ve 2011 yılında Mısır’daki Kahire Üniversitesi’nde misafir araştırmacı olarak bulundu.

2012 yılında ise Bosna-Hersek’te bulunan Uluslararası Saraybosna Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak dersler verdi. 

İngilizce bir kitabı yanında akademik çalışmaları İspanyolca, İngilizce ve Türkçe dillerinde birçok uluslararası dergide yayımlandı.

Kaynak: www.dunyabulteni.net
 

Güncelleme Tarihi: 12 Mart 2019, 12:24
YORUM EKLE
YORUMLAR
Abdurrahman Baysal
Abdurrahman Baysal - 3 hafta Önce

Kalemine sağlık kardeşim. Faydalı bir görüşme olmuş

banner39

banner36

banner37

banner35