banner15

Bizans'ı Titreten Türk Denizcisi: Çaka Bey

İlk Türk denizcisi olarak nam salan Çaka Bey hakkındaki bilgiler oldukça sınırlıdır. Halil İnalcık Hoca Osmanlı Tarihinde Efsaneler ve Gerçekler isimli kitabında Çaka Bey’e ayırdığı bölümde önemli bilgiler aktarır bizlere.

Bizans'ı Titreten Türk Denizcisi: Çaka Bey

Deniz Demirdağ

 
Anadolu’da 1071 Malazgirt Zaferi’nin ardından Bizans imparatorunun esir düşmesi, Bizans’ın çöküşünü hazırlayan sebeplerden biridir. Bu olayın akabinde Anadolu’da Türkmen beyleri tarafından kurulan beylikler ortaya çıkmıştı. Türklerin Ege, Marmara kıyıları, Karadeniz, Çanakkale Boğazı gibi hemen hemen her stratejik bölgede kontrolü ele aldıkları sırada Çaka Bey de İzmir’e doğru akınların başına geçmiş ve İzmir’in fethini gerçekleştirerek İzmir’deki Türk Beyliğini kurmuştur.

Çaka Bey tarihte ilk Türk denizcisi olarak şöhret bulmuştur. Batı Anadolu'da hâkimiyet kurmuş ve ilk Türk deniz savaşı filosunu oluşturarak askeri başarılar kazanmış bir Türk komutanıdır. Halil İnalcık Hocanın Osmanlı Tarihinde Efsaneler ve Gerçekler kitabından öğrendiğimize göre bu ünlü Türk denizcisinin doğum yeri ve tarihi bilinmemekle birlikte 11. yüzyıl başlarında doğduğu anlaşılmaktadır. Hayatı ve faaliyetleri hakkında bilinenler, Bizans İmparatoru I. Alexios Komnenos’un kızı Anna Komnena’nın kaleme aldığı Alexiada adlı esere dayanmaktadır. Çaka Bey, Malazgirt Savaşı’nı takip eden yıllarda Alparslan’ın Anadolu’nun fethiyle görevlendirdiği beylerden biri olup Dânişmendnâme’ye göre Sultan Turasan’ın maiyetinde bulunuyordu.

İnalcık’ın verdiği bilgilere göre, Sultan Turasan ile İstanbul’a kadar yaptıkları akınlardan birinde Bizanslı kumandan Kabalika Alexandr’a esir düşen Çaka Bey, İmparator Nikephoros Botaneiates’in sarayına gönderilmiştir. Burada, üstün yetenekleriyle imparatorun dikkatini çekmiş, saraya alınmış ve soyluluk unvanı ile bazı imtiyazlar da elde etmiştir. Çaka Bey esir olduğu süreçte Bizans dilini ve Bizans savaş metotlarını öğrenme fırsatı bulur. Denizciliğe önem veren ve İstanbul’u fethetmek emelinde olan Çaka Bey, bu hedefine yönelik plan ve stratejilerini de Nikephoros Botaneiates sarayındaki esaret günlerinde yapar.

Bizans sarayından kaçar

1081 yılında Bizans tahtına I. Alexios Komnenos çıkınca Çaka Bey, saraydaki ayrıcalıklarını kaybetmiş ve kaçmıştır. İmparator Alexios’un Peçenekler ile mücadelesi sırasında durumdan faydalanarak 8000 kadar Türkmen askeri ile İzmir’i ele geçirdi. Çaka Bey fethettiği İzmir şehrinde bir Türk Beyliği kurarak hükümdarlığını ilan etti.

Onun hayatı ve faaliyetleri hakkında kaynak niteliğinde olan Alexiada adlı eserden savaş taktikleri ile ilgili ilginç bilgilere aktarır bize İnalcık: “Atlarını hedef alan Türk okçular onları (Bizanslıları) yaya bırakıp kılıçtan geçirdi. Bizans kuvvetleri kaçıp gemilerine sığındı. Çaka, Bizans gemilerinden bazılarını ele geçirdi.” Çaka Bey’in uygulamış olduğu bu taktiğin 1396’da Yıldırım Bayezid’in de Batı şövalyelerine karşı uyguladığı bir taktik olduğu da ekler.

Tüm bu gelişmeler neticesinde Bizans kumandanı Dalassenos ile barış koşullarını değerlendirmek adına görüşmeler yapan Çaka Bey, kendisine imparator tarafından Bizans unvanlarının verilmesi ve imparatorun bir kızı ile evlenme talebinde bulunur. Eğer bu istekleri kabul edilirse barışa hazır olduğunu ve adaları teslim edeceğini bildirir.

Hedefinde Ege Denizi’ndeki adalar vardı

Ancak anlaşma gerçekleşmez. Çünkü ne Çaka Bey adaları teslim etmek niyetindedir ne de Dalassenos bu talepleri yerine getirmeye isteklidir. Bunun üzerine Çaka Bey İzmir’e dönmüş ve yeni kuvvetlerle Sakız’a gelerek Sakız Kales’ni almıştı bile. Oradan Midilli’ye hareket eder ve Bizans’ın içinde bulunduğu güç durumundan yaralanarak Anadolu’da egemenlik alanını genişletmiştir.

Halil İnalcık, Anna Komnena’nın eserinden şu bilgileri aktarıyor bize: “Çaka, imparatora meydan okuyor, kendisini imparator ilan ediyor, imparatorluğun elbise ve nişanlarını taşıyor.” Bu bilgiler üzerine yaptığı yorumlardan hareketle İnalcık’a göre; Bizans’ı iyi tanıyan Çaka Bey ciddi olarak Bizans tahtına oturmayı düşünmüş olmalıydı. Bu uğurda faaliyetlerine devam eden Çaka, hakimiyetini Çanakkale Boğazına kadar genişletmiş ve asıl gayelerinden biri olan Trakya’ya geçme hazırlıkları yapmıştır.

1091 ilkbaharında Peçenekler ile iş birliği yapıp Kostantinapolis’i kuşatmayı hedefleyen Çaka Bey, Selçuk Sultanı I. Kılıç Arslan ile kızını evlendirmiş ve güçlü bir dostluk bağı kurmuştur. Bu olaydan bir yıl sonra 1092’de İmparator Alexios, Çaka'ya karşı bir donanma göndererek Midilli adasını kuşatır. Bu durum karşısında donanmasını bırakıp İzmir’e dönen ünlü denizci, imparator ile görüşmelere başlar.

Çaka Bey’in göz korkutan yükselişi

Çaka Bey kısa zamanda “Droman” denilen hücum gemileriyle çifte kürekli ve üç kürekli gemilerden oluşan yeni bir donanma hazırladı. Midilli, Sakız, Sisam ve Rodos’ta tekrar hâkimiyet kurdu. Fetihlerini Çanakkale Boğazı istikametine doğru genişletti. Edremit ile Bizans’ın gümrük kapısı olan Abydos’u aldı. Bir sonraki hedefi muhtemelen Trakya’yı geçip İstanbul’a ulaşmaktı.

Bütün bu gelişmeler karşısında damadı I. Kılıç Arslan ve İmparator Alexios tedirgin olmuştu. Bu durumdan kendine bir fayda sağlamayı düşünen İmparator Alexios, Çaka Bey ile I. Kılıç Arslan’ı birbirine düşürmek üzere planlar yapmaya başladı. Bu entrikaların neticesinde aralarındaki akrabalık bağına rağmen I. Kılıç Arslan ve Çaka Bey birbirine düşman oldu. I. Kılıç Arslan ordusu ile Çaka’ya karşı sefere çıktı. Bu fırsattan istifade eden İmparator Alexios da Bizans donanmalarını harekete geçirtmişti.

Damadı I. Kılıç Arslan’ın imparator ile ittifakından habersiz olan Çaka Bey, Sultan’la bir görüşme talep eder. Çaka Bey’i büyük bir merasim ile karşılayan I. Kılıç Arslan kılıcını çekip onu bizzat katleder. Mevcut belgeler neticesinde Çaka Bey’in öldürülüş tarihinin 1095 olduğu düşünülmektedir. Böylece, İzmir Beyliği kuruluşundan sadece 16 yıl sonra yıkılmış oldu.

Kaynak: Dünya Bizim

YORUM EKLE

banner39

banner50

banner47

banner48