banner39

İstanbul Rasathanesi bir gecede neden yok edildi?

Rasathane hakkında ki son hüküm zamanın ünlü Şeyhülislamı Kadızâde’den geldi. Şeyhülislam Kadızade Ahmet Şemsettin Efendi III.Murat’a ‘’yıldızların gözleminin felaket getireceğini; göklerin sırlarını örten perdeyi kaldırmanın uğursuz bir haddini bilmezlik olduğunu; böyle bir gözlemevinin kurulduğu hiçbir devletin varlığını sürdüremediğini’’ söyledi.*

Olaylar 26.09.2018, 23:00 27.09.2018, 07:00
İstanbul Rasathanesi bir gecede neden yok edildi?

İsmail Çal / Dünya Bülteni / Tarih Dosyası

Osmanlı Devleti zamanında kurulan ilk ve tek rasathane  III. Murat zamanında kurulan İstanbul Rasathanesidir. Bu rasathane zamanının dünyada ki en modern gözlemevlerinden birisiydi. Fakat çok kısa sürede çalışmalarına son verildi hatta bir gece de yok edildi. Acaba neden?

Rasathanenin kuruluşuna öncülük eden bilim adamı zamanın en ünlü matematikçi ve astronomi Takiyüddin er-Raşit’ti. Kendisi Mısır’da eğitimini tamamlamış bir süre kadılık ve müderrislik yaptıktan sonra III.Murat’ın müneccimbaşılığına terfi etmiştir. Bu görevi sırasında III.Murat ile yakınlık kurmayı başaran Takiyüddin hükümdarın hocası Hoca Sadettin Efendi’nin desteği ile astronomi ve astrolojiye ilgi duyan padişahı rasathane konusunda ikna etti. Rasathane için gerekçe olarak Uluğ Bey’in rasatlarında bazı hatalar olmasını ve bu durumun da yapılacak yeni gözlemler ile düzeltilebileceğini göstermişti. III.Murat bu konuda Takiyüddin’e tam destek verdi.

Takiyüddin Tophane sırtlarında yapımına 1575 tarihinde başlanan ve 1577’de bir kısmı tamamlanan rasathanede gözlemlerine başladı. O, rasathanede araştırma ve gözlemler için gerekli bütün aletleri temin etmiş zengin bir de kütüphane oluşturmuştu. Rasathane iki ayrı binadan ve on altı personelden oluşuyordu. Takiyüddin o zamana göre oldukça ileri teknik ve hesaplamalar kullanarak gözlemlerde bulunmuştur. Mesela Ekliptik ile ekvator düzlemi arasındaki açıyı bugünkine çok yakın şekilde 23 derece 28’ 40’’olarak hesaplamıştır. Yapılan gözlemler not edilmiş ve bu konuda önemli eserler oluşturulmuştur. Araştırmacılar Takiyüddin ile aynı dönemde yaşamış Danimarkalı astronom Tycho Brahe’den daha net ve daha kesin gözlemler yaptığına işaret ederler.

Bu durum uzun sürmedi. Bir takım kıskançlıklara bazı olumsuz bakış açıları da eklenince İstanbul Rasathanesinin ömrü çok kısa oldu. Bazı devlet adamları Hoca Sadettin’in ve Takiyüddin’in ön plana çıkmasına tahammül edemediler. Rasathanenin uğursuzluk getireceği konusunda, o tarihlerde dünyanın çok yakınından geçen kuyruklu yıldız ve veba salgınının bir uyarı olduğu iddia edildi. Rasathane il kuran ve astronomi ile uğraşan Uluğ Bey’in sonunun da felaketle bitmesi olayları padişaha delil olarak gösterildi.

Rasathane hakkında ki son hüküm zamanın ünlü Şeyhülislamı Kadızâde’den geldi. Şeyhülislam Kadızade Ahmet Şemsettin Efendi III.Murat’a ‘’yıldızların gözleminin felaket getireceğini; göklerin sırlarını örten perdeyi kaldırmanın uğursuz bir haddini bilmezlik olduğunu; böyle bir gözlemevinin kurulduğu hiçbir devletin varlığını sürdüremediğini’’ söyledi.*

Padişah III. Murat bütün bu iddialara paralel olarak Kaptan-ı derya Kılıç Ali Paşa’dan İstanbul Rasathanesini bir gecede yok etmesini istedi. Verilen bu emir gereği rasathane bir gecede 21 Ocak 1580’de yerle bir edildi. Rasathane ile ilgili ne varsa her şey tahrip edildi yada yok edildi.

İstanbul Rasathanesinin çok başarılı çalışmalar yaparken asılsız isnatlar ile yok edilmesi olayının duraklama döneminin başlarına denk gelmesi duraklamanın nedenlerinin işaretlerinden sayılabilir mi, ne dersiniz?

Kaynak:

1) Bilimin Işığında Osmanlıdan Cumhuriyete Tıp ve Sağlık Kurumları, Prof.Dr. Esin Kahya Prof.Dr.Ayşegül D.Erdemir, TDV. 2000

2) İslam’da Bilim Ve Teknoloji Tarihi, Prof. Dr. Mehmet Bayraktar, TDV 2009

3)*Takiyüddin’in Pera’daki Gözlemevi, Çev. Cem Pulathaneli, http://www.iudergi.com/tr/index.php/oba/article/viewFile/9065/8416

4)Osmanlı Astronomisine Genel Bir Bakış, Dr. Yavuz Unat, http://80.251.40.59/humanity.ankara.edu.tr/unat/yu/M06.pdf

Yorumlar (9)
Turgut Somalı 3 yıl önce
Cahiliye devrinin başlangıç noktaları.Ne zaman ülke gelisim gostermeye ,çağdaş atılimlar yapmaya başlansa önü her daim bu yobaz ve sapkin düsuncelerle kapatilmış.Yazık cok yazık.
atakan 3 yıl önce
rasathane yapıldığı için osmanlı yıkıldı demek ki. bir gece kalması bile yetti
ZuhalErol 4 yıl önce
Çok degerli bi bilgi tarihimizi kötüleyenler nasıl akıllı atalarımız varmış görsünler tabi arada herzamanki gibi fesatlar varmış elinize sağlık
mustafa 11 yıl önce
güzel olmuş yazın amca
cansu 4 yıl önce
beğendim
Nefakeder 3 yıl önce
Meleklerin bacaklarını izliyor günah diye fetva vermiş din adamları şıhlar
lupus 3 yıl önce
KADIZÂDE, Ahmed Şemseddin, Rasathane yıkıldıktan yaklaşık 2 ay sonra 25 Mayıs 1580 vefat etmiştir.
Jjdjfbfbcksmbs 3 yıl önce
Takuyiddin nasıl oldu veya nasıl öldürüldü ACİL
Bütün Yorumları Görmek İçin Tıklayın
21
açık
Günün Anketi Tümü
Türkiye Esed rejimiyle diyalog kurmalı mı?