banner39

12 Eylül Darbesi neydi?

Türkiye'de millet iradesine üçüncü müdahale olarak tarihe geçen 12 Eylül darbesini yapanlardan ikisi yarın hakim karşısına çıkıyor

Genel 12.09.2019, 15:07 12.09.2019, 15:35
12 Eylül Darbesi neydi?

Dünya Bülteni / Haber Merkezi

Türkiye'nin Cumhuriyet tarihinin en önemli ve büyük davalarından biri yarın başlıyor. 12 Eylül 2010  tarihinde yapılan anayasa referandumuyla yargılanması için fırsat doğan 12 Eylül Darbesi Davası tarihi olarak kabul ediliyor. Darbe sonrası hazırlanan 1982 anayasasında yer alan geçici 15. madde ile 12 Eylül'ü gerçekleştiren Millî Güvenlik Konseyi ile bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümet ve Kurucu Meclis üyeleri hakkında dava açılması engellenmişti. Referandumla bu madde kaldırıldı ve darbecilerin yargılanmasının yolu açıldı.

Yarın Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi'nde ilk duruşması yapılacak olan davanın bir numaralı sanığı dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya. İki numaralı sanık ise 80'lerin Genelkurmay Başkanı Kenan Evren. Her iki isim için de ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası isteniyor.

SUÇ DUYURULARI

2010 anayasa referandumunda, değişikliklerin kabul edilmesiyle 13 Eylül 2010 tarihinde İnsan Hakları Derneği (İHD), 78'liler Girişimi, İstanbul Tabip Odası'nın da dahil olduğu çeşitli sivil toplum kuruluşları, sendikalar ve derneklerden oluşan yaklaşık 40 kuruluş Sultanahmet Adliyesi'nde 12 Eylül darbesini yapanlar hakkında suç duyurusunda bulunmuştu.

MÜDAHİLLER ARTIYOR

Evren ve Şahinkaya'nın cezalandırılmasını isteyenler her geçen gün artıyor. Şu ana kadar, Ak Parti, CHP, MHP ve TBMM olmak üzere birçok kurum ve kuruluş davaya müdahillik başvrusunda bulundu. Bunun yanında 12 Eylül mağduru kişi ve aileler de müdahil olmak için dilekçelerini verdiler.

12 EYLÜL NEYDİ?

12 Eylül Darbesi veya 1980 İhtilali olarak tarihe geçen darbe, Türk Silahlı Kuvvetlerinin 12 Eylül 1980 tarihinde emir- komuta zinciri içinde gerçekleştirdiği askeri müdahaledir. 27 Mayıs 1960 darbesi ve 12 Mart 1971 muhtırasının ardından Türkiye Cumhuriyeti tarihinde silahlı kuvvetlerin yönetime üçüncü açık müdahalesi olarak tarihteki yerini almıştı.

12 Darbesi ile halk tarafından seçilmiş Süleyman Demirel hükümeti görevden alınmış, TBMM'ye el konmuştu. 1970 sonrasında değiştirilen 1961 Anayasası tamamen rafa kaldırıldı ve Türkiye siyasetinin yeniden tasarlandığı bir askeri dönem başladı. Bu dönem yaklaşık dokuz yıl sürdü.

12 Eylül 1980 ardından partiler lağvedildi, parti liderleri önce askeri üslerde gözetim altında tutuldu, ardından yargılandı.

DARBECİLERE GÖRE NEDENLERİ?

12 Eylül darbesini yapanlar kendilerine göre birçok neden uyduruyorlar. Ancak bunlardan kamuoyunun bildiği ve doğrulukları tartışmalı olan olaylardan bazıları şunlardı:

1975

- 23 Ocak – İstanbul Vatan Mühendislik Okulu’nda kendilerine ‘komandolar’ adını veren ülkücüler, 1 öğrenciyi öldürdüler.
- 5 Şubat – Amerikan Kongresi, Türkiye’ye silah ambargosu uygulanmasını kabul etti.
- 20 Nisan – Türkiye’nin Beyrut basın danışmanının otomobili Ermeni teröristlerce bombalandı.
- 13 Mayıs – Demirel, başbakanlık binası önünde Vedat Önsel adında biri tarafından saldırıya uğrayarak hırpalandı.
- 23 Haziran – CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit, Gerede’de konuşma yaparken saldırıya uğradı.
- 24 Haziran – Diyarbakır’a giden Türkeş’in kente gelmesiyle olaylar çıktı. Biri asker üç kişi öldü, 46 kişi ağır yaralandı.
- 25 Temmuz – Türkiye, İncirlik Üssü dışındaki ABD üslerine Türk Bayrağı çekileceğini bildirdi.
- 22 Ekim – Viyana büyükelçimiz Daniş Tunalıgil, makam odasını basan 3 ermeni terörist tarafından öldürüldü.
- 24 Ekim – Paris büyükelçimiz İsmail Erez ve makam şoförü Talip Yener, otomobilin içinde ermeni teröristlerce şehit edildiler.
- 28 Ekim – TL devalüe edildi. 1 dolar 15 TL oldu.

1977

- 3 Ocak - İstanbul Hukuk Fakültesi’nde öğrenciler arasında çıkan silahlı çatışmada 9 öğrenci yaralandı
- 12 Ocak – Can güvenliği kalmadıgı gerekçesiyle Erzurum Atatürk Üniversitesi süresiz olarak kapatıldı
- 1 Mayıs –Kanlı 1 Mayıs olarak hatırlanan 1 Mayıs İşçi Bayramı'nda 34 kişi hayatını kaybetti.
- 13 Haziran – Başbakan Süleyman Demirel istifa etti.
- 3 Ağustos – TL’nin değeri Mark karşısında yüzde 4.5 oranında düşürüldü. Mark’ın alış fiyatı 730 kuruştan 763 kuruşa, satış fiyatı da 778 kuruşa yükseltildi.

1978

- 15 Ocak – Son iki haftada siyasi cinayetler sonucu 30 kişi hayatını kaybetti. Rize’de bir ilkokul müfettişi, kaldığı otel odasında kafasından vurulmuş olarak bulundu.
- 16 Mart - İstanbul Üniversitesi’nden çıkan sol görüşlü 100′e yakın öğrencinin üzerine bomba atıldı ve silahla ateş açıldı. “16 Mart Katliamı” adı verilen olayda 5 kişi öldü, 47 kişi yaralandı. Olayın failleri yakalanamadı. Üniversite süresiz kapatıldı.
- 17 Nisan – AP’li Malatya Belediye Başkanı Hamit Fendoğlu, gönderilen bir bombalı paketi açarken, gelini ve iki torunuyla birlikte parçalanarak öldü. Malatya’da büyük olaylar başladı.
- 2 Haziran – Madrid’de ASALA’nın düzenlediği saldırı sonucunda, Türkiye’nin Madrid Büyükelçisi Zeki Kuneralp’in makam arabasında bulunan eşi Necla Kuneralp, emekli Büyükelçi Beşir Balcıoğlu ve şoför öldüler. Büyükelçi araçta bulunmadığı için kurtuldu.
- 4 Ekim – MHP İstanbul İl Başkanı Recep Haşatlı,oğlu Mustafa Haşatlı ile birlikte evinde uğradığı silahlı saldırı sonucu öldürüldü.Cinayeti,MLSPB(Marksist Leninist Silahlı Propaganda Birliği)örgütü üstlendi.Cinayeti ise,bu örgütün militanı 1957 Erzincan doğumlu Fehmi Gökçek üstlendi.
- 9 Ekim – Ankara ili Bahçelievler semtindeki 7 TİP’li öğrenci öldürüldü.
- 20 Ekim – İTÜ Elektrik Fakültesi Dekanı Ord. Prof. Bedri Karafakioğlu İstanbul’da uğradığı silahlı saldırı sonucunda hayatını kaybetti.
- 23 Aralık – Kahramanmaraş Olayları yaşandı.
- 27 Kasım – Apo takma adıyla bilinen Abdullah Öcalan PKK’yı kurdu.

1979

- 1 Şubat - Abdi İpekçi öldürüldü. Cinayeti daha sonradan, Mehmet Ali Ağca’nın işlediği tespit edildi.
- 25 Nisan – Sıkıyönetim, TBMM tarafından 2 ay daha uzatıldı.
- 13 Mayıs – TÜSİAD (Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği) gazetelere ilan vererek, Bülent Ecevit Hükümeti’nin çekilmesini istedi.
- 11 Haziran – IMF’nin baskısı sonucu, devalüasyon yapıldı.
- 13 Temmuz – Ankara’da Mısır Büyükelçiliği’ni basan 3 Filistinli, elçilik personelini rehin aldı. Çıkan çatışmada, 1 polis ve 1 bekçi öldü. Eylemciler 15 Temmuz’da teslim oldu.
- 12 Ekim – Hollanda Büyükelçimiz Özdemir Benler’in oğlu Ahmet Benler öldürüldü. Eylemi ASALA örgütü üstlendi.
- 19 Kasım – İlhan Egemen Darendelioğlu suikast sonucu hayatını kaybetti.
- 25 Kasım – Mehmet Ali Ağca, Maltepe askeri cezaevinden kaçtı.
- 22 Aralık – Türkiye’nin Paris Turizm Müşaviri Yılmaz Çolpan öldürüldü.

1980

- 2 Ocak – Türkiye’de ordu, hükümete uyarı mektubu verdi.
- 24 Ocak – 24 Ocak Kararları açıklandı.
- 6 Nisan- Fahri Korutürk’ün cumhurbaşkanlığı süresini bitti.
- 27 Mayıs – MHP’li eski bakanlardan Gün Sazak öldürüldü.
- 4 Temmuz – Çorum Olayları yaşandı.
- 19 Temmuz – Eski başbakanlardan Nihat Erim solcu militanlar tarafından öldürüldü.
- 22 Temmuz – DİSK eski Genel Başkanı, Maden-İş Sendikası Başkanı Kemal Türkler öldürüldü.
- 5 Eylül – Dışişleri Bakanı AP’li Hayrettin Erkmen, TBMM’de gensoru ile düşürülen ilk bakan oldu

12 EYLÜL'ÜN BAZI RAKAMSAL SONUÇLARI

- 650.000 kişi göz altına alındı.
- 1 milyon 683 bin kişi fişlendi.
- Açılan 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı.
- 7 bin kişi için idam cezası istendi.
- 517 kişiye idam cezası verildi.
- Haklarında idam cezası verilenlerden 50'si asıldı (26 siyasi suçlu, 23 adli suçlu, 1'i Asala militanı).
- İdamları istenen 259 kişinin dosyası Meclis'e gönderildi.
- 71 bin kişi TCK'nin 141, 142 ve 163. maddelerinden yargılandı.
- 98 bin 404 kişi örgüt üyesi olmak suçundan yargılandı.
- 388 bin kişiye pasaport verilmedi.
- 30 bin kişi sakıncalı olduğu için işten atıldı.
- 14 bin kişi yurttaşlıktan çıkarıldı.
- 30 bin kişi siyasi mülteci olarak yurtdışına gitti.
- 300 kişi kuşkulu bir şekilde öldü.
- 171 kişinin işkenceden öldüğü belgelendi.
- 937 film sakıncalı bulunduğu için yasaklandı.
- 23 bin 677 derneğin faaliyeti durduruldu.
- 3 bin 854 öğretmen, üniversitede görevli 120 öğretim üyesi ve 47 hâkimin işine son verildi.
- 400 gazeteci için toplam 4 bin yıl hapis cezası istendi.
- Gazetecilere 3 bin 315 yıl 6 ay hapis cezası verildi.
- 31 gazeteci cezaevine girdi.
- 300 gazeteci saldırıya uğradı.
- 3 gazeteci silahla öldürüldü.
- Gazeteler 300 gün yayın yapamadı.
- 13 büyük gazete için 303 dava açıldı.
- 39 ton gazete ve dergi imha edildi.
- Cezaevlerinde toplam 299 kişi yaşamını yitirdi.
- 144 kişi kuşkulu bir şekilde öldü.
- 14 kişi açlık grevinde öldü.
- 16 kişi - kaçarken-  vuruldu.
- 95 kişi - çatışmada-  öldü.
- 73 kişiye - doğal ölüm raporu-  verildi.
- 43 kişinin - intihar ettiği-  bildirildi.

banner53
Yorumlar (0)
13
kısa süreli hafif yoğunluklu yağmur
Günün Anketi Tümü
Türkiye Esed rejimiyle diyalog kurmalı mı?