12 Ada nasıl kaybedildi?

12 Ada ile ilgili kararın verildiği Paris Barış Konferansına aslında Türkiye de resmen davet edilmişti. Ancak İsmet İnönü’nün başkanlığında toplanan hükümet konferansa katılmama yönünde karar aldı

12 Ada nasıl kaybedildi?

Tarih Dosyası / Dünya Bülteni -10-02-2012

Türkiye’nin Ege kıyılarının hemen çevresinde bulunan 12 Ada yaklaşık 400 yıl boyunca Osmanlı idaresinde kalmıştı. Çoğunlukta gayri müslimlerin yaşadığı adalarda önemli oranda Müslüman nüfus da yaşamaktaydı. 12 Ada ismi ise Osmanlı Devletinin bölgede uyguladığı bir yönetim şeklinden geliyordu. Osmanlı Devletinin bölgede uyguladığı sisteme göre her on hane birer temsilci seçmekteydi ve bu temsilciler kendi aralarından 12 kişilik bir ihtiyar heyeti seçerdi. Bölgedeki adaların önemli derecede büyük adaların sayısı sayıldığında 14 ada küçükleri de dahil edilirse 20’den fazla ada ve adacık bulunmaktadır.

Yüzyıllarca Osmanlı idaresinde kalan 12 adanın kaderi İtalyanların Trablusgarp’ı işgal etmesinin ardından değişti. İtalyanlar Trablusgarp’ın işgalinde başarılı olamayınca Osmanlı Devletini barışa zorlamak kısacası masa başında Trablusgarp’ı almak için Ege denizinde bulunan bu adaları işgal etti. Osmanlı Devleti ise her an başlaması muhtemel Balkan savaşını da dikkate alarak İtalyanlarla antlaşma imzalamak zorunda kaldı ve Trablusgarp’ı İtalya’ya bıraktı. Yapılan antlaşmada dikkat çekici bir madde daha vardı. Osmanlı Devleti İtalyanların 12 Ada’da bir süre daha işgalci olarak kalmasını istedi. Böylece Balkan Savaşı sırasında muhtemel Yunan işgalinin önüne geçilecekti.

Ancak her şey planlandığı gibi gitmedi. I.Dünya savaşının patlak vermesiyle Osmanlı Devleti ile İtalya ayrı ittifak grupları içinde birbiri ile savaşa girdi. 4 yıllık savaşın sonucunda Osmanlı Devleti savaştan mağlup olarak ayrılınca 1923 yılında Lozan antlaşması ile  TBMM bu adaları İtalya’ya bıraktı. Böylece Yunan işgaline karşı geçici olarak İtalya’ya bırakılmış olan bu adalar İtalya’nın egemenliğinde kaldı.

II.Dünya savaşının sonuna kadar İtalya’nın işgalinde kalan 12 Ada’nın durumu savaş sonrasında tekrar gündeme geldi. İtalya II.Dünya savaşını kaybetmişti. 1946 yılında Paris’te yapılan Barış görüşmelerinde 12 Ada’nın İtalya’dan alınarak Yunanistan’a verilmesi gündeme geldi. İtalya’nın savaş sonu şartlarında galip devletlerin bu planını reddetme şansı yoktu. Adaların Yunanistan’a verilmesi yönündeki kararın gerekçesi ise adalarda yaşayan nüfusun çoğunluğunun Rum olmasıydı.

12 Ada ile ilgili kararın verildiği Paris Barış Konferansına aslında Türkiye de resmen davet edilmişti. Ancak İsmet İnönü’nün başkanlığında toplanan hükümet konferansa katılmama yönünde bir karar aldı.İnönü savaşa girmeyen Türkiye'nin savaş sonunda herhangi bir çıkar peşinde koşmayacağını ifade ediyordu. Bu durum 12 Ada ile ilgili alınan kararların tam da Yunanistan’ın istediği şekilde çıkmasına sebep oldu. Halbuki konferansa bir Türk heyeti katılmış olsa idi en azından Ege kıyılarına çok yakın adalardan bazılarının alınma şansı doğabilirdi. Çünkü yalnızca nüfus dengesine göre karar vermek Türkiye’ye karşı bir hukuksuzluktu ve bu durum konferansta dile getirilebilirdi. Türkiye bu konuda hakkını arayabilirdi. Örnek olarak Batı Trakya’daki nüfusun yüzde 80’ine yakın Türk ve Müslüman’dı ancak Lozan antlaşmasında Batı Trakya bölgesi Yunanistan’a bırakılmıştı. Bu da nüfus dengesinin tek başına yeterli bir gerekçe olmadığını göstermekteydi.

Ancak Türkiye’nin konferansa katılmaması bu ihtimalleri en başından ortadan kaldırdı. 10 Şubat 1947’de İtalya Paris Antlaşmasını imzaladı. Bu antlaşmayla 12 Ada silahsızlandırılmak şartıyla Yunanistan’a bırakıldı. 

Türkiye bu kararı beş gün sonra 15 Şubat 1947 tarihinde kabul etti.

KAYNAKLAR

Rifat Uçarol Siyasi Tarih 1789- 2010

Feridun Cemal Erkin, Dışişlerinde 34 Yıl

Güncelleme Tarihi: 18 Şubat 2019, 08:18
YORUM EKLE
YORUMLAR
Mustafa Kemal
Mustafa Kemal - 4 yıl Önce

Sözde siz tarihçisiniz değil mi?1.dünya savaşından sonra 1923 yılında 12 adalar italya egemenliğine bırakıldı diyorsunuz.1. dünya savaşı 1918 yılında bitti donumuzu bile kaybettik..Lozan kurtuluş savaşından sonra imzalandı, 1. dünya savaşında kaybettiklerimizi kurtarmaya çalıştık, kurtarabildiğimizi kurtardık..Serv ve mondros anlaşmalarını görmezden gelip Lozana bok atmaya ne de meraklıymışsınız...

VATANSEVER
VATANSEVER @Mustafa Kemal - 3 ay Önce

Osmanlı 13 Nisan 1909 da bitti ondan sonra gelenler bugünkü arap kralları gibi hep ipleri başkasının elindeydi.

terabyte
terabyte @Mustafa Kemal - 3 ay Önce

ismet inönü sayfasinda davet edilmedigi yaziyor ..cunku savasa katilmadigi icin 2 . dünya savasina ..unutukmu..

Hayettin Karagöz
Hayettin Karagöz @Mustafa Kemal - 2 yıl Önce

Ben günümüzden örnek vercem 1999 .2000 de emeklilik yasası çıkarttılar kanunları 1999 dan geriye doğru işleterek emkli yaşını yükseltiler Mesut yılmaz ve Bülent ecevit Akp 2002 de geldi ve hep Akp suçlandı ve halâda suçlanıyor şimdi diyeceğim şu italya adalar içintoplantı yapıyor Türkiyeyide çağırıyor Adaları vermek için ismet inönü toplantıya gitmiyor ve adalarda tabiki yunana peşkeş çekiliyor

ali
ali - 4 yıl Önce

Suçlu nasıl İsmet İnönü olabiliyor. Adaları kaybedenlere laf yok, İsmet İnönü neden adaları istememişmiş. İstese sanki vereceklerdi. Musul, Kerkük'ü verdiler mi? Siz Lozan'da geri kurtardığımız yerele dua edin. Yoksa savaşmaya kalkılsa bizi süpürürlerdi. Osmanlı kurtarsaydı ya o zaman dediğiniz kadar kolaydıysa. Neden kaybetti 12 adaları. Boş laf yapmayın. Dönemin şartları onu gerektiriyordu. Herkes yapılması gerekeni yaptı.

ümit
ümit @ali - 1 yıl Önce

Varlık ve büyük devlet adamı oluşlarının tek sebebi yunan savaşıydı ve borçlarını ödediler

HİRİSTO
HİRİSTO @ali - 2 yıl Önce

BE KARDEŞİM OKUDUĞUNUDA MI ANLAMIYORSUN PARİS E ÇAĞIRILIYORSUN GİTMİYORSUN.BURNUNUN DİBİNDEKİ ADALARI DAHİ YUNANISTAN S VERİMESİNE RAZI OLUYORSUN.BİZLER MİDİLLİDEN AYVALIK' GELDİK,NUFUSA GÖRE BİLE OLSA OZAMAN MİDİLLİNİN NUFUSU MÜSLAMAN VE TÜRK DÜŞÜNÜLSE BİLA FAZLAYDI

İsmet İnönü
İsmet İnönü - 4 yıl Önce

Şurada Lozan'a laf atan cümle cahilin oy verdiği sözde dünya lideri kandırıldık, affedin diye ortalıkta dolaşmıyor mu? Siz kurban olun vatanı kurtaran o asil insanlara. Masada onlar yerine şimdinin çakma osmanlı torunları(!) olsaydı Polatlı'ya kadar Yunan'a verir sonra da kandırıldık diye ortalıkta gezerlerdi...

fırat
fırat - 4 yıl Önce

burada bazı arkadaşlar chp için vatanı sattı demişler. vatanı satanlar bu yazıdan açıkça anlaşılıyor. yenilen boyun eğen osmanlı ama suçlu olan bırakmak zorunda kalanlar. asıl vatan satıcıları onları kazanamadıkları savaşlarla zorda bırakanlardır. Her yönüyle yenilmiş parçalanmış bir osmanlıdan memleketin bir çok yerini kanla kurtaranlara dil uzatmak sizin ne haddinize?

Tevarihi Ali Osman
Tevarihi Ali Osman - 7 yıl Önce

kayalardan oluşan adaları ne yapayım, silahsız olarak yunanlıların olsun demiş. Bunu heyette tercümanlık yapan birisinden duydum. Hatta 2. Dünya Savaşı sırasında Adaları Almanlar işgal etmiş ve bize bırakmak istemişler.Galiba İsmet Paşa Meis Adasının bize verilmesi için Lozanda verdiği mücadelede mağlup olunca yeni bir gaile başına açmak istememiş. Biz daima masada kaybeden taraf olmuşuz.

Metin Tekin
Metin Tekin - 6 yıl Önce

İsmet İnönü bu memleket için büyük bir kayıptır. Memleket neye dönmüş. Böyle liderleri başa kim nasıl getirdi. O da muamma tabii ki. Büyük dünya lideri Kanuni tarafından 30 şehitle alınan Rodos adasında şu an 24 camiden sadece 1 tanesi açık ve adadaki Müslümanlar eziyet çekiyorsa İnönü sayesinde. Yerinde rahat uyuyordur şimdi.

Celil Aslan
Celil Aslan @Metin Tekin - 6 ay Önce

Kim diyor rodos 30 şehitle alındı diye :D ? şaka mı bu ? anladığım kadarıyla kafanızdan tarihi baştan yazmaya çalışıyorsunuz. cahilliğiniz belli zaten.

Senol San
Senol San - 3 yıl Önce

Bütün yorumlari tek tek okudum yine ikiye bölünüp birbirimize tas atiyoruz,biz tek disi kalmis bu canavarlardan ülkemize sahip cikalim yeter ve bu konuyuda en büyük yasayan tarihci hakem olarak "Ilber Ortayli"nin ne dediklerine bakalim o zamanda gücümüzneydi alsaydik ne olurdu diye.

cenk
cenk - 9 yıl Önce

Ben de uzun zamandir tarih bolumunu takip ediyorum. Bu yazinin kaynaginin kolay ulasilabilir olmasi yazinin guzelligini etkilemez. Her zaman oldugu gibi bu yaziyi da cok begendim ve paylasacagimda...

lütfü ersoy
lütfü ersoy @cenk - 8 ay Önce

bencede


banner39