banner27

12 Ada nasıl kaybedildi?

12 Ada ile ilgili kararın verildiği Paris Barış Konferansına aslında Türkiye de resmen davet edilmişti. Ancak İsmet İnönü’nün başkanlığında toplanan hükümet konferansa katılmama yönünde karar aldı

12 Ada nasıl kaybedildi?

Tarih Dosyası / Dünya Bülteni

Türkiye’nin Ege kıyılarının hemen çevresinde bulunan 12 Ada yaklaşık 400 yıl boyunca Osmanlı idaresinde kalmıştı. Çoğunlukta gayri müslimlerin yaşadığı adalarda önemli oranda Müslüman nüfus da yaşamaktaydı. 12 Ada ismi ise Osmanlı Devletinin bölgede uyguladığı bir yönetim şeklinden geliyordu. Osmanlı Devletinin bölgede uyguladığı sisteme göre her on hane birer temsilci seçmekteydi ve bu temsilciler kendi aralarından 12 kişilik bir ihtiyar heyeti seçerdi. Bölgedeki adaların önemli derecede büyük adaların sayısı sayıldığında 14 ada küçükleri de dahil edilirse 20’den fazla ada ve adacık bulunmaktadır.

Yüzyıllarca Osmanlı idaresinde kalan 12 adanın kaderi İtalyanların Trablusgarp’ı işgal etmesinin ardından değişti. İtalyanlar Trablusgarp’ın işgalinde başarılı olamayınca Osmanlı Devletini barışa zorlamak kısacası masa başında Trablusgarp’ı almak için Ege denizinde bulunan bu adaları işgal etti. Osmanlı Devleti ise her an başlaması muhtemel Balkan savaşını da dikkate alarak İtalyanlarla antlaşma imzalamak zorunda kaldı ve Trablusgarp’ı İtalya’ya bıraktı. Yapılan antlaşmada dikkat çekici bir madde daha vardı. Osmanlı Devleti İtalyanların 12 Ada’da bir süre daha işgalci olarak kalmasını istedi. Böylece Balkan Savaşı sırasında muhtemel Yunan işgalinin önüne geçilecekti.

Ancak her şey planlandığı gibi gitmedi. I.Dünya savaşının patlak vermesiyle Osmanlı Devleti ile İtalya ayrı ittifak grupları içinde birbiri ile savaşa girdi. 4 yıllık savaşın sonucunda Osmanlı Devleti savaştan mağlup olarak ayrılınca 1923 yılında Lozan antlaşması ile  TBMM bu adaları İtalya’ya bıraktı. Böylece Yunan işgaline karşı geçici olarak İtalya’ya bırakılmış olan bu adalar İtalya’nın egemenliğinde kaldı.

II.Dünya savaşının sonuna kadar İtalya’nın işgalinde kalan 12 Ada’nın durumu savaş sonrasında tekrar gündeme geldi. İtalya II.Dünya savaşını kaybetmişti. 1946 yılında Paris’te yapılan Barış görüşmelerinde 12 Ada’nın İtalya’dan alınarak Yunanistan’a verilmesi gündeme geldi. İtalya’nın savaş sonu şartlarında galip devletlerin bu planını reddetme şansı yoktu. Adaların Yunanistan’a verilmesi yönündeki kararın gerekçesi ise adalarda yaşayan nüfusun çoğunluğunun Rum olmasıydı.

12 Ada ile ilgili kararın verildiği Paris Barış Konferansına aslında Türkiye de resmen davet edilmişti. Ancak İsmet İnönü’nün başkanlığında toplanan hükümet konferansa katılmama yönünde bir karar aldı.İnönü savaşa girmeyen Türkiye'nin savaş sonunda herhangi bir çıkar peşinde koşmayacağını ifade ediyordu. Bu durum 12 Ada ile ilgili alınan kararların tam da Yunanistan’ın istediği şekilde çıkmasına sebep oldu. Halbuki konferansa bir Türk heyeti katılmış olsa idi en azından Ege kıyılarına çok yakın adalardan bazılarının alınma şansı doğabilirdi. Çünkü yalnızca nüfus dengesine göre karar vermek Türkiye’ye karşı bir hukuksuzluktu ve bu durum konferansta dile getirilebilirdi. Türkiye bu konuda hakkını arayabilirdi. Örnek olarak Batı Trakya’daki nüfusun yüzde 80’ine yakın Türk ve Müslüman’dı ancak Lozan antlaşmasında Batı Trakya bölgesi Yunanistan’a bırakılmıştı. Bu da nüfus dengesinin tek başına yeterli bir gerekçe olmadığını göstermekteydi.

Ancak Türkiye’nin konferansa katılmaması bu ihtimalleri en başından ortadan kaldırdı. 10 Şubat 1947’de İtalya Paris Antlaşmasını imzaladı. Bu antlaşmayla 12 Ada silahsızlandırılmak şartıyla Yunanistan’a bırakıldı. 

Türkiye bu kararı beş gün sonra 15 Şubat 1947 tarihinde kabul etti.

KAYNAKLAR

Rifat Uçarol Siyasi Tarih 1789- 2010

Feridun Cemal Erkin, Dışişlerinde 34 Yıl

Güncelleme Tarihi: 16 Mart 2018, 20:01
YORUM EKLE
YORUMLAR
cenk
cenk - 7 yıl Önce

Ben de uzun zamandir tarih bolumunu takip ediyorum. Bu yazinin kaynaginin kolay ulasilabilir olmasi yazinin guzelligini etkilemez. Her zaman oldugu gibi bu yaziyi da cok begendim ve paylasacagimda...

Tevarihi Ali Osman
Tevarihi Ali Osman - 5 yıl Önce

kayalardan oluşan adaları ne yapayım, silahsız olarak yunanlıların olsun demiş. Bunu heyette tercümanlık yapan birisinden duydum. Hatta 2. Dünya Savaşı sırasında Adaları Almanlar işgal etmiş ve bize bırakmak istemişler.Galiba İsmet Paşa Meis Adasının bize verilmesi için Lozanda verdiği mücadelede mağlup olunca yeni bir gaile başına açmak istememiş. Biz daima masada kaybeden taraf olmuşuz.

bay x
bay x - 7 yıl Önce

tarih bölümünüz biraz daha profesyonel çalışsa olmaz mı. Kaynak diye gösterdiğiniz eserleri sıradan okurda bulabilir. Daha düzgün ve daha derli toplu bilgiler içeren araştırmalar yapın .

- 7 yıl Önce

bay x'e. ben siteyi uzun zamandan beri takip eden biri olarak başarılı buluyorum. Bu da benim görüşüm.

KENAN TOKTAŞ
KENAN TOKTAŞ - 5 yıl Önce

İSMET İNÖNÜ 12 ADAYI ALAMAYACAĞINI ANLAYINCA GÖRÜŞMELERDEN GERİ ÇEKİLMİŞTİR ANCAK 1963 YILINDA KIBRISTA RUMLARIN TÜRKLERE KARŞI BAŞLATTIĞI SOYKIRIMI ÖNEMLİ ÖLÇÜDE ÖNLEYİP KIBRISIN ALINMASI İÇİN İLK HAZIRLIK EMRİNİ VEREN KİŞİ OLMUŞTUR ÖMRÜ KIBRIS IN ALINDIĞINI GÖRMEYE YETMEMİŞTİR BAZI TARİHÇİLER 12 ADA MESELESİNDE KAYBEDEN İSMET İNÖNÜNÜN İNTIKAM OLARAK KIBRISIN ALINMASINA ÖNCÜLÜK ETTİĞİ ANLATILIR

adalarımız
adalarımız - 5 yıl Önce

Bu ne saçma yorum,İsmet inönü adaları alamayacağını anlayınca yunanlılara bırakmış. yazdıklarınıza sizde inanıyorsanız size diyecek birşeyim yok.Bir Ulusu temsil eden insanlar her fırsatıdeğerlendirmelidir,Sadece Atatürk'ün akasına sıgınmamalıdır.Atatürk'ün tırnağı olamazsınız siz.

sipsivridil
sipsivridil - 4 yıl Önce

etliye sütlüye karışmama düşüncesine sahip öngörüsüz yöneticilerin başarısızlığı.yorumcunun biri de demiş ki alamayacağını anladığı için bırakmışmış.basiretsizlik...

Metin Tekin
Metin Tekin - 4 yıl Önce

İsmet İnönü bu memleket için büyük bir kayıptır. Memleket neye dönmüş. Böyle liderleri başa kim nasıl getirdi. O da muamma tabii ki. Büyük dünya lideri Kanuni tarafından 30 şehitle alınan Rodos adasında şu an 24 camiden sadece 1 tanesi açık ve adadaki Müslümanlar eziyet çekiyorsa İnönü sayesinde. Yerinde rahat uyuyordur şimdi.


SIRADAKİ HABER

banner26

banner25