banner39

1923 Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi

Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi veya Değişimi, 1923 yılında Lozan Barış Antlaşması'na ek olarak yapılan sözleşme uyarınca Türkiye ve Yunanistan'ın kendi ülkelerinin yurttaşlarını din esası üzerine zorunlu göçe tabi tutmasına verilen addır.

Tarih Dosyası 10.02.2021, 13:36
1923 Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi

Mübadele kelimesi genelde tarihimizde Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi'ni anlatmak için kullanılır. Türk-Yunun Nüfus mübadelesi, 1923 yılında Lozan Konferansı‘nda kararlaştırılan bir politikaydı.

Buna göre Türkiye’deki Rumlarla Yunanistan’da bulunan Türkler, karşılıklı olarak yer değiştirecekti.

Ancak, 30 Ekim 1918’den yani Mondros Mütarekesinin imzalanmasından önce İstanbul’a yerleşmiş olan Rumlar ile Batı Trakya’da yaşayan Türkler 'etabli' yani yerleşik sayılacak ve bu değişimin yani nüfus mübadelesinin dışında tutulacaklardı.

Ayrıca antlaşmaya göre mübadelenin on sekiz ay içinde tamamlanması ön görülmekteydi. 

'Etabli' kelimesini iki taraf farklı değerlendirdi

Gerekli çalışmalara, Lozan barışının imzalanmasından hemen ardından başlandı. Uluslararası bir Mübadele Komisyonu oluşturuldu. Bu komisyon tarafından alınan karara göre, Türkiye’ye gönderilecek Müslümanların sırası, sahilde oturanların kışın, iç kesimlerde oturanların da yazın gönderilmesi şeklinde olacaktı. Bu doğrultuda ilk olarak Serez, Drama ve havalisi, Girit ve Yenişehir’deki Türkler ile Selanik’teki Türklerin mübadelesi gerçekleştirildi.

Ancak mübadele devam ederken komisyonun Türk ve Yunan delegeleri arasında beklenmedik bir sorun ortaya çıktı. Antlaşma metninde geçen “établi” yani “yerleşmiş” ifadesi, iki tarafca farklı değerlendirilmekteydi.

Türkiye, madde gereğince İstanbul’da yaşanan Rumların büyük bir bölümünün göz etmesini istediğinden kelimenin kapsamını küçük tutmaktaydı. Yunanistan ise durumu tam tersi olarak düşünmekteydi. Yaşanan anlaşmazlıklar Rumlar ve Türkler arasında da anlaşmazlıklara neden olunmuştur. Sonrasında imzalanan yeni anlaşma kapsamında Trakya’daki Türkler ile İstanbul’daki Rumların etabli olarak sayılması gerektiği kararına varılmıştır.

10 Haziran 1930‘da yeni bir sözleşme imzalandı

O tarihte özellikle Birinci Dünya Savaşı ve işgal yılları boyunca İstanbul’da Anadolu’dan gelen ve gerçekte İstanbullu olmayan büyük bir Rum kitlesi birikmişti. Yunanistan gösterdiği tavırla, bu durumdan yararlanmak ve İstanbul’da olabildiğince fazla Rum bırakmak istiyordu. Uzunca bir süre devam eden ve iki ülke arasındaki ilişkilerin gerilmesine yol açan bu anlaşmazlık, Yunan Başbakanı Venizelos ve Atatürk‘ün şahsi gayretleri sonucu uzlaşma ile sonuçlanmıştır.

Bu uzlaşmaya göre, iki devlet arasında 10 Haziran 1930‘da yeni bir sözleşme imzalandı. Bu anlaşma ile yerleşme tarihleri ve doğum yerleri her ne olursa olsun, İstanbul Rumları ile Batı Trakya Türklerinin hepsine Mübadele tamamlandığında bir milyona yakın Rum ve yaklaşık 600 bin Türk yer değiştirmişti.

Türkiye kendi içinde büyük bir iç göç yaşadı

Her iki toplum açısından da derin ekonomik ve sosyal yaralar açan mübadele, toplumları dini bakımdan homojenleştirmek dışında bir işe yaramadı.

Türkiye’ye getirilen mübadiller, çoğunluğu Batı Anadolu olmak üzere bütün Anadolu vilayetlerine yerleştirilirken; hızlı, yanlış ve düzensiz yerleştirmeler nedeniyle pek çok aile bölünmek zorunda kaldı.

Ayrıca bir kısım şehirlilerin köylere, köylülerin ise şehirlere yerleştirilmesi, bu insanların ekonomik faaliyetleri noktasında sıkıntılar doğurdu. Bu insanların iş gücüne katılmaları gecikti. Yine bunun sonucu olarak Türkiye kendi içinde de büyük bir iç göç yaşadı. Mübadelenin diğer bir önemli sonucu ise, yüzyıllarca Türklere vatan toprağı olarak hizmet etmiş olan Balkan topraklarında, Türk varlığının oldukça azalmış olmasıydı.

Nüfus Mübadelesi’nin Maddeleri

-Türk ve Yunan vatandaşları, öncesinde bulundukları ülkeye izin almadan geri dönüş yapamayacaklardır,

-İstanbul’daki Rumlar ile Batı Trakya’daki Türkler mübadele dışı tutulacak,

-Hükümetler göç edenlere yardım edecek,

-Göç edenler eski ülkenin vatandaşlığından çıkarak geldikleri ülkenin vatandaşlığını alacak,

-Göç edenlerin yanlarında bulunan eşyalarından vergi alınmayacak,

-Geri kalan mallar için karma komisyon kurulacak.

Nüfus Mübadelesi Sonuçları

-Türk ve Yunan ilişkilerinde büyük gerginlikler yaşanmıştır.

-Batı Trakya’da gelen Türkler, Rumlardan kalan boş evlere gönderilmiştir.

-Özellikle belli bir dönem İstanbul’da yer alan Rumların ve Batı Trakya’daki Türklerin büyük sıkıntılar çektiği biliniyor.

-Etabli ve Patrikhane sorunları anlaşma üzerinde çözülmüş olarak görülse de etkileri uzun süre devam etmiştir.

-İlgili dönemde Türk-Yunan tarafları arasında ithalat ve ihracat azalmıştır.

-1.200.000 Hristiyan ve 500.000 Müslüman göç ettirilmiştir.

banner53
Yorumlar (0)
20
açık
Günün Anketi Tümü
Türkiye Esed rejimiyle diyalog kurmalı mı?