ABD savaş gemileri İstanbul Boğazında gövde gösterisi yapmıştı

Amerika Birleşik Devletlerinin attığı önemli adımlardan biri Missouri,Power ve Providence savaş gemilerini Akdeniz’e ve boğazlara göndermek oldu. Donanmanın gönderilmesindeki amaç gerçek bir güç gösterisi yapmak ve Türkiye ile dayanışma içerisinde olduğunu Sovyetler Birliğine göstermekti.

ABD savaş gemileri İstanbul Boğazında gövde gösterisi yapmıştı

Dünya Bülteni / Tarih Dosyası

Türkiye II.Dünya savaşına katılmayarak kendini büyük bir yıkımdan kurtarmıştı ancak müttefiklerine verdiği sözleri tutmamış olduğundan dolayı savaş sonunda yalnızlığa itilmişti. Savaşın galiplerinden Sovyetler Birliği de 1945 Nisanında Türkiye’ye verdiği notayla Türk-Sovyet Dostluk ve yardımlaşma antlaşmasını yenilememe kararını Türkiye’ye bildirdi. Sovyetlerin istekleri birer birer ortaya çıkmaya da başlıyordu: Boğazların statüsünün değiştirilmesi, Kars ve Ardahan’ın geri verilmesi.  Bu istekler Türkiye’nin savaş sonunda nasıl büyük bir tehdit ile karşı karşıya olduğunu göstermekteydi.Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü Sovyet taleplerine karşı mecliste “ Açıkça söyleriz ki Türk topraklarından ve haklarından hiç kimseye verecek bir borcumuz yoktur. Şerefli insanlar olarak öleceğiz” diyordu.  Türkiye’nin dış politikada öncelikli konusu artık Sovyet tehdidine karşı yardım aramak oldu.

Türkiye’nin Sovyetlerin bu talepleri karşısında durabilmesi için ABD ve İngiltere’nin desteğine ihtiyacı vardı. Türkiye, ABD ve İngiltere’nin desteğine hiç olmadığı kadar muhtaçtı. İlk zamanlar Türkiye’nin yardım taleplerine kulak tıkayan bu ülkeler Sovyetlerin yayılmacılığının gün yüzüne çıkması ile Türkiye’nin yanında yer almaya başladılar. Truman doktrinin kabulü ile bu durum dünyaya da resmen ilan edildi.

Amerika ile Sovyetler Birliği arasında soğuk savaşın başladığı, Türkiye üzerindeki Sovyet baskısının arttığı 1946 yılında Amerika Birleşik Devletlerinin attığı önemli adımlardan biri Missouri,Power ve..Providence savaş gemilerini Akdeniz’e ve boğazlara göndermek oldu. Donanmanın gönderilmesindeki amaç bölgede Amerika’nın varlığını hissettirmek, gerçek bir güç gösterisi yapmak  ve Türkiye ile dayanışma içerisinde olduğunu Sovyetler birliğine göstermekti.

Washington Büyükelçisi Mehmet Münir Ertegün'ün naaşını getiren USS Missouri (BB-63), solunda USS Power (DD-839) ve sağında Yavuz

Gemilerin görünürdeki gönderiliş sebebi ise 1944 yılında hayatını kaybetmiş olan Türkiye’nin Washington büyükelçisi Münir Ertegün’ün naşını Türkiye’ye getirmekti. Savaş sebebiyle Ertegün’ün naaşı gönderilememişti. Savaşın bitmiş olduğu bu günlerde ise artık gönderilebilirdi. ABD Başkanı Truman 6 ocak 1946’da Ertegün’ün naşının Amerikan donanması ile gönderilmesi kararını onaylayarak süreci başlattı.

21 Mart günü Washington Lahit odasından çıkarılan Ertegün’ün naaşı küçük bir törenin ardından trenle New Jersey’e götürüldü ve oradan da Missouri’ye kondu. Ertesi gün dul eşi ve üç çocuğunun da bulunduğu törenle yola çıktı. 1 Nisanda Cebelitarık Boğazını geçen Missouri ve ona eşlik eden Providence ve Power, Samos açıklarında Türk donanmasına bağlı Muavenet,Sultanhisar,Demirhisar muhriplerince karşılandılar ve 5 Nisan 1946 sabahı saat 8de İstanbul’a vardılar. 270 metre uzunluğunda,57.000 ton ağırlığındaki dev zırhlı boğaza sığmadığı için Kız Kulesi açıklarında,Providence ise Dolmabahçe sarayı önünde demirledi.

Amerikan gemilerinin gelişinden önce İstanbul’da önemli hazırlıklar yapılmıştı. Belediye büyük bir temizlik kampanyası başlatmış Beyoğlu’ndaki eğlence yerleri yeniden düzenlenmişti. Tekel Amerikalı konuklar için Missouri sigaraları piyasaya sürmüş, özel posta pulları bastırılmış, Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü çeşitli spor karşılaşmaları için düzenlemeler yapmıştı.

Konuklar saat 10’da Dolmabahçe’de rıhtıma çıktılar ve burada cenaze töreni başladı. Cumhurbaşkanını temsilen İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Lütfi Kırdar,Oramiral Hewitt,özel temsilci Weddell ve diğer yetkililerin katılımıyla başlayan tören Beşiktaş Sinanpaşa Camii önünde sona erdi.

Cenaze töreninden sonra Missouri’nin azıl ziyaret programına geçildi. Missouri’nin komutanı Oramiral Hewitt ve Truman’ın özel temsilcisi Wendell trenle Ankara’ya geçtiler.

6 Nisan günü konuklar Cumhurbaşkanı İnönü ve Başbakan Saraçoğlu tarafından kabul edildiler. Konuklarla birlikte gelen yabancı gazetelere İnönü’nün söylediği şu cümleler Türkiye’nin dış politikasında ABD’nin nasıl önemli bir noktaya geldiğini göstermesi açısından önemlidir: Amerikan donanmasına mensup gemiler bize ne kadar yakın bulunursa, o kadar iyi olur”

Missouri’nin İstanbul’a gelişi büyük bir memnuniyetle karşılanmıştı dönemin bazı gazete yazıların başlıkları şöyleydi: Bir dostluk tezahürü,Dost Amerikan Denizcilerini karşılarken,Amerika Ortadoğunun Koruyucusudur,Çelikten bir barış elçisi.

Konuklar Ankara ziyaretinin ardından İstanbul’a döndüler. 9 Nisan 1946’da saat 10da İstanbul’dan ayrıldılar. Missouri,Providence ve Power’ın İstanbul’dan ayrılışı da büyük bir törenle gerçekleşti. İstanbul valiliği konukların uğurlanması için üniversitelilere ve halka çağrıda bulundu. Büyük bir katılımın olduğu törenle Amerikan gemiler boğazdan hareket etti. Amerikan Kolejine ayrılan Moda Vapuru Kabataş’tan, üniversite öğrencilerine ayrılan Suvat vapuru yolcu salonu önünden, halka ayrılan vapurlar ise Karaköy’den hareket ederek gemilere eşlik ettiler.

Cumhuriyet gazetesi yazarı Metin Toker o gün yaşananları şöyle anlatmıştı: Missouri kafilenin başına geçiyor,Providence,Power ve bizim harp gemilerimiz onu takip ediyorlar.Denizyolları vapurları kafilenin iki tarafından gidiyorlar. Sirkeciden Yeşilköy’’e kadar uzanan sahiller aynı heyecanlı kalabalıklarla dolu. Misafirlerimiz müthiş bir alkış tufanı arasında İstanbul’u arkalarında bırakıyorlar. Yeşilköy açıklarında denizyollarının on vapuru düdük çalarak dostlarımızı selamlıyor, dönüyorlar. Misafir gemiler bir gelin alayı halinde Marmara’dan yavaş yavaş uzaklaşıyorlar. Yolunuz açık olsun dostlarımız….

Missouri görevini tamamlamıştı.Türkiye’nin yalnız olmadığını Sovyetler Birliğine karşı korunacağını açık bir şekilde göstermişti. Görevini tamamlayan Amerikan savaş gemileri İstanbul’dan Ege’ye doğru yol aldılar. Önce Yunanistan’a oradan İtalya’ya ve son olarak da Fas’ta bir süre kalarak Amerika Birleşik devletlerine döndüler.

  

Kaynaklar : 

Cüneyt Akalın, Missouri Ziyaretinin Tarihsel Anlamı

İbrahim Bozkurt,II. Dünya savaşı sonrası Amerikan Missouri Zırhlısı’nın İstanbul Limanı’nı ziyareti üzerine değerlendirmeler

Necdet Ekinci,Türkiye’de Çok Partili Siyasi Hayata Geçişte Dış Etkenler

A.Haluk Ülman, Türk-Amerikan Diplomatik Münasebetleri (1939-1947)

Tevfik Çavdar, Türkiye’nin Demokrasi Tarihi

 

Güncelleme Tarihi: 19 Mart 2018, 19:47
banner53
YORUM EKLE

banner39