İbrahim Müteferrika'nın bastığı ilk eser neydi?

Osmanlı Devleti sınırları içinde Türkler tarafından işletilen ilk matbaayı açan Müteferrika'nın bastığı ilk eser bir lugat oldu.

İbrahim Müteferrika'nın bastığı ilk eser neydi?

Raif Hatipoğlu-Dünya Bülteni / Tarih Servisi

Osmanlı Devleti içinde bulunduğu şartlarda her ne kadar teknolojiyi takip etmiş ise de özellikle istinsah'ın çok tercih edildiği ve bir meslek haline gelmiş olmasından dolayı matbaanın Osmanlı'ya gelmesi o dönemin şartlarını düşündüğümüzde biraz gecikmiştir.

Osmanlı Devleti sıınrları içinde Türkler tarafından işletilen ilk matbaa 1727 yılında İbrahim Müteferrika tarafından açıldı. Müteferrika, bu konuda Padişah iradesi ve Şeyhülislâm fetvasını alınca, matbaa ustaları ve harf dökümcülerini yurt dışından getirterek işe koyuldu. Kendi konağında kurduğu ve ilk adı Darü't-tıbatü'l Mamure, daha sonraki adı Darü't-tıbatü'l Amire olan matbaa, kuruluşunun üzerinden iki yıl geçtikten sonra 1729 yılında "Vankulu Lugatı"nın birinci cildinin basımını gerçekleştirdi.

Van doğumlu olduğu için Vani Mehmed Efendi veya  Vankulu lakabıyla anılan Vani Mehmet Efendi Kanuni Süleyman, II. Selim ve III. Murad devirlerinde yaşamış, ve ilmiye sınıfının  pek çok kademesinde görev almıştır. Tahsili hakkında ayrıntılı bilgi yoktur fakat tercüme ettiği eserlerden Arapça ve Farsçayla hayli ilgili olduğu anlaşılmaktadır.Medresede müderrisliğinde, Rodos ve Manisa müftülüklerinde, Kütahya, Medine kadılıklarında bulunmuş Nisan 1592'de burada vefat etmiştir.

Bu görevlerinin yanında edebi eserleri de vermiştir. İmam-ı Gazali'nin Kimyâ-i Seadet adlı eserini Farsça'dan Türkçe'ye tercüme eden Vankulu hiç şüphe yok ki zengin edebi hayatı içerisinde asıl şöhreti El Cevheri'nin "El Şihah" adlı eserini mükemmel bir şekilde Vankulu lügati adıyla Türkçeye çevirmesiyle kazanmıştır.

Bu eser, ilk Türk matbaacısı İbrahim Müteferrika'nın 1728'de Matbaasında bastığı ilk eserlerden biridir ki 1774'te ikinci baskısı yapılmıştır.  Bu eserde kelimeler, asıllarının son harflerine ve son harfleri aynı olan kelimelerde birinci ve ikinci harflerine göre tertiplenerek karşılıkları yazılmıştır. Birçok şerhleri ve hâşiyeleri vardır.

Kaynak:

Suphi Furat "Vankulu", İ.A. Meb, Eskişehir, 2001, s.203. ; Moh. Bencheneb "Cevheri", İ.A. Meb. Eskişehir, 2001, s.126.

Güncelleme Tarihi: 16 Aralık 2017, 22:42
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner10

banner12