İsmet İnönü Harf İnkılabına neden karşı çıkmıştı ?

İnkılap hareketlerinin önemli bir parçası olarak görülen Latin harflerinin kabulü konusunda Mustafa Kemal arzulu ve aceleciydi. 1926 yılına gelindiğinde Mustafa Kemal Latin harflerinin kabulü konusunu İsmet İnönü’ye açacaktı. Ancak İnönü bu konuda Mustafa Kemal gibi düşünmüyordu. İnönü’nün hatıralarında aktardığına göre aralarında şöyle bir diyalog geçmişti.

İsmet İnönü Harf İnkılabına neden karşı çıkmıştı ?

Tarih Dosyası / Dünya Bülteni

Osmanlıdan Cumhuriyet dönemine miras kalan tartışma konularından biri de Arap harflerinin ıslahı ya da tümden terk edilip yerine Latin harflerinin kabul edilmesiydi. Tanzimat döneminden itibaren Arap harflerinin Türkçe sesleri karşılayamadığı okuma yazmayı güçleştirdiği ve bu sebeple alfabenin ıslah edilmesi gerektiği Namık Kemal,Şinasi gibi birçok Osmanlı aydını tarafından dile getirilmişti.

Meşrutiyet dönemine gelindiğinde Osmanlı aydınları alfabede ıslah ile Latin harflerinin kabul edilmesi gerektiği yönünde ikiye ayrılmıştı. Latin harfleri ile okuma yazmanın kolaylaşacağı ve eğitimin yaygınlaşacağını savunanların başında Hüseyin Cahit Yalçın,Celal Nuri,Abdullah Cevdet gibi isimler gelmekteydi. 1910 yılından itibaren “Maarifin terakkisi ve halkın cehaletten kurtarılması”  fikri üzerine bina edilmeye başlanan Alfabe konusuna kendince çözüm bulanlardan biri Enver Paşa’ydı. Enver Paşa harfleri birleşik yazmak yerine Latin yazısındaki gibi ayrı ayrı yazmaya dayanan bir yazı sistemi oluşturmaya çalıştı. Enver Paşa Harbiye Nazırı olduktan sonra orduda uygulamaya çalıştığı bu yazıya ‘Ordu elifbası’, ‘Hatt-ı cedit’, ‘Enver Paşa’ yazısı denmişti.

 
Enver Paşa’ yazısı 

Osmanlı döneminde alfabe ile ilgili tartışmalar ve çalışmalar yeni dönemde de devam etti. Milli Mücadelenin henüz yeni başladığı günlerde Mustafa Kemal Paşa,  Erzurum’da Mazhar Müfit Kansu’ya: “Zaferden sonra hükümet şekli cumhuriyet olacak, padişah ve hanedan hakkında zamanı gelince gereken muamele yapılacak, medeni milletler gibi şapka giyilecek, Latin harfleri kabul edilecektir.” diyecekti.

Harf İnkılabının gündeme geldiği yerlerden biri de İzmir İktisat Kongresi oldu. Bazı delegeler Latin harflerine geçilmesi yönünde önerilerde bulundular. Ancak gündemle alakalı olmadığından bu teklif tartışmaya açılmadı. 1924 yılında TBMM’de Şükrü Saraçoğlu tarafından gündeme getirildi. Buradaki konuşmalarda da Arap alfabesi ile okuma ve yazmanın zorluğu ve eğitim öğretime zarar verdiği yönünde görüşler ifade edildi.

İnkılap hareketlerinin önemli bir parçası olarak görülen Latin harflerinin kabulü konusunda Mustafa Kemal arzulu ve aceleciydi. 1926 yılına gelindiğinde Mustafa Kemal Latin harflerinin kabulü konusunu İsmet İnönü’ye açacaktı. Ancak İnönü bu konuda Mustafa Kemal gibi düşünmüyordu. İnönü’nün hatıralarında aktardığına göre aralarında şöyle bir diyalog geçmişti.

"Harf İnkılâbı ilân edilmeden iki sene evvel Atatürk'e söyledim:

- Bu kolay değildir. Sen Harp zamanı karargâhta çalıştın mı?

- Hayır, dedi.

- Ben bilirim dedim. Bunu tecrübe ettim. Bütün devlet muamelâtı  herşey bozulacak. Herkes iki yazı kullanacak. Kabul edildi diye kendisini mecbur hissedecek, yeni harfleri kullanacak, bir de asıl işidir, kıymetli işidir diye eski harfleri kullanacak. Başa çıkamayız iyi düşün. Atatürk'e bunları söyledim ve benim ikazım cesaretini kırdı. Harf İnkılâbı'nı iki sene sürükledi. Resmi beyanlarında, grupta, partide yaptığı konuşmalarda, yeni harfleri düşünüyoruz diyordu."

İnönü’nün de dediği gibi harf inkılabı konusu 2 sene ertelenmiş oldu. 1928 yılına gelindiğinde ise çalışmalar hızlandırıldı. 1 Kasım 1928 tarihinde ise TBMM’de kabul edilen kanunla Latin harfleri resmen kabul edildi. Arap harfleri ile yazım ve neşriyat yasaklandı.

 
  

Latin harflerine geçiş inkılaplar arasında tesiri en fazla olanların başında geldi. İnkılabın yalnızca okuma yazma kolaylığı sağlama amacında olmadığını bizzat İsmet İnönü hatıratında açık bir şekilde şöyle ifade edecekti:  

" Harf İnkılâbı bir okuma-yazma kolaylığına bağlanamaz. Okuma yazma kolaylığı, Enver Paşa'yı tahrik eden sebeptir. Ama Harf İnkılâbı'nın bizde tesiri ve büyük faydası, kültür değişmesini kolaylaştırmasıdır. İster istemez Arap kültüründen koptuk. Arap kültürünün ve Arap dilinin tesiri hakkında yeni nesiller bizim kadar fikir edinemezler. Bir misal olarak söylemek isterim. Benim çocukluğumda kültür sahibi adamlar Türk dilinin kifayetsizliğinden, eksikliğinden meyis olarak bahsederlerdi ve bunun için cemiyet içinde, hem Türk diye bir millet olarak, Arap'tan  ayrılığı kaldırmalıydık, hem de sağlam bir dile kavuşmak maksadıyla Arapça'yı kabul etmeliydik derlerdi. Yani vaktiyle devleti kurarken ve Türk dilini yaparken Arap dilini kabul etmek doğru olacaktı, görüşünü hararetle savunurlardı."

 

Kaynaklar:

İsmet İnönü,Hatıralar

Neriman Tongul, Türk Harf İnkılabı

Bilal Şimşir, Türk Yazı Devrimi

 

Güncelleme Tarihi: 19 Mart 2018, 19:26
banner53
YORUM EKLE

banner39