İstanbul'da ilk modern belediye: 6. Daire-i Belediye

Bugün de Beyoğlu Belediyesi’ne hizmet vermekte olan bina, “6. Daire-i Belediye” tarafından inşa edildi. Görev alanı içerisindeki mahalle, cadde ve sokakların isimlendirilmesi, düzenlenmesi; su yolları ve kanalizasyonların tamir ve inşa edilmesi, temizlik ve aydınlatma işlerine başlanarak bölgenin kadastro haritaları çıkarıldı.

İstanbul'da ilk modern belediye: 6. Daire-i Belediye

Emre Gül/ Dünya Bülteni/ Tarih Dosyası

Osmanlı’da bugünkü anlamda modern belediyeciliğin ilk örneği ve ülkemizdeki kilometre taşı, “Beyoğlu ve Galata Altıncı Daire-i Belediyesi” idi. “Belediye”, “Daire-i Belediye”, “Belediye Reisi”, “Belediye Meclisi” gibi tabir ve unvanlar da ilk defa burada kullanıldı.

Konumu ve sahip olduğu liman itibariyle İstanbul’un ticaret-finans merkezi durumundaki Beyoğlu, azınlıklarla birlikte yabancı elçilik ve konsoloslukların da toplandığı bir yerdi. Bu sebeple Batı tarzında ilk belediye teşkilatlanması burada başladı.

Bu süreci hızlandıran şey ise “Kırım Savaşı” oldu. Savaş esnasında, Osmanlı başkenti, “tarihinde ilk defa gördüğü yoğunlukta bir yabancı asker kitlesine, diplomat trafiğine, yaralı asker ve mühimmat yığılmasına ve çok sayıda askerin gelmesine şahit oldu.” Rusya’ya karşı girişilen bu savaşta Osmanlı’nın müttefiki olan İngiliz ve Fransızlar, İstanbul’u bir üs olarak kullanmaya başladılar. Şehirdeki nüfusun birden bire artması ve yaşanan hareketlilik, ulaşım, sağlık ve belediye işleri alanındaki aksamaları artırınca müttefik devletlerin temsilcileri Osmanlı hükümetini eleştirmeye ve baskı yapmaya başladılar.

Bunun sonucunda söz konusu işleri bir düzene koymak için bugünkü “Belediye Başkanlığı”na benzer bir mevki olarak “İstanbul Şehremaneti” 1855 yılında kuruldu ve Galata-Beyoğlu’nda modern belediye hizmetlerinin görülmesi için çalışmalara başlandı. Çoğu “Galata ve Beyoğlu’nda oturan, Batı’yı yakından tanıyan ve yabancı dil bilen azınlık temsilcilerinden 1856 yılında teşkil edilen, “İntizam-ı Şehir Komisyonu”nun çalışmasının ürünü olan bir rapor doğrultusunda, 28 Aralık 1857’de İstanbul genelinde değil sadece Beyoğlu ve Galata semtlerini kapsayan “Altıncı Daire-i Belediye” kuruldu.

Ayrıca rapora göre başkentteki yerel yönetim örgütlenmesi 14 belediye dairesine ayrıldı. Belediye işlerinin bölgelere ayrılarak yürütülmesi düşüncesi ve uygulamada sadece Beyoğlu-Galata’da işlerlik kazanan “6. Daire-i Belediye”nin adı Fransa’dan ve Paris’teki en başarılı yerel yönetim bölgelerinden, kent merkezindeki “Sixeme Arrondissement” 6. Bölge Belediyesi’nden alınmıştı.

Yazışmaları da Fransızca olan 6. Daire’nin başına Hariciye memurlarından “Mehmed Kamil Bey” getirildi. 28 Aralık 1857 tarihli “Altıncı Daire-i Belediye Nizamnamesi” ve 7 Haziran 1858 tarihli “Devair-i Belediye’den 6. Daire İtibar Olunan Beyoğlu Ve Galata Dairesinin Nizamname-i Umumisi” uyarınca ilk belediye binası, ilk belediye mahkemesi ve yabancı uyruklu müşavir meclis üyeleri gibi uygulamalar burada başladı. Ayrıcalıklı ve büyük gelirler tahsis edilen bir bütçe ile 6.Daire, belediye ve bayındırlık hizmetlerini ifaya yükümlü kılındı.

Bugün de Beyoğlu Belediyesi’ne hizmet vermekte olan bina, “6. Daire-i Belediye” tarafından inşa edildi. Görev alanı içerisindeki mahalle, cadde ve sokakların isimlendirilmesi, düzenlenmesi; su yolları ve kanalizasyonların tamir ve inşa edilmesi, temizlik ve aydınlatma işlerine başlanarak bölgenin kadastro haritaları çıkarıldı. İlgili kesimlerde bulunan mezarlıklar şehir dışına taşınarak Tepebaşı ve Taksim’de birer umumi bahçe yapıldı. Bir hastane inşa edildi ve sokaklarla birlikte “Cadde-i Kebir” (İstiklal Caddesi) aydınlatıldı. Böylece 6. Daire-i Belediye, imtiyazlı statüsü sebebiyle daha çok batılı elit bir kesime hizmet etmiş olsa da ileride tüm İstanbul ve diğer Osmanlı vilayetleri için bir örnek, numune haline gelen çalışmalara imza attı.

Kaynaklar:

http://www.beyoglu.bel.tr/beyoglu_belediyesi/default.aspx?SectionId=16

Ekmeleddin İhsanoğlu (Editör), Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, c.1, İstanbul, 1994.

Nur Akın, 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Galata ve Pera, İstanbul, 2011.

 

 

Güncelleme Tarihi: 28 Mart 2014, 00:47
banner53
YORUM EKLE

banner39