banner15

Madalyonlu Silsilenameler'de peygamberler de resmedilmiş

Peygamberlerin başlarında haleler ile gösterildiği ve tarihi şahsiyetlerin sembollerine de yer verilen bu “Silsile-nameler”de portreleri çizilen şahsiyetler arasında: “Dünyadaki ilk insanlar Hz. Âdem ve Hz. Havva,insanlığın ikinci atası sayılan Hz. Nuh, Hz. Hud, Hz. Salih başta olmak üzere birçok peygamberin tasviri yapılmıştır.

Madalyonlu Silsilenameler'de peygamberler de resmedilmiş

Emre Gül/ Dünya Bülteni/ Tarih Dosyası

İslam dünyasında putperestliği andıracak şekilde resimlere, suretlere ve heykellere tapınılması yahut tapar derecesinde saygı gösterilmesi endişesiyle bedeni, yüzü ve azaları tam olarak yansıtan tasvir ve resimler caiz görülmemiş ya da yapılmaları belli şartlara bağlanmıştır. Bu sebeple, çoğunlukla minyatür sanatı ön plana çıkmış ve istisnalar olsa da belirlenen çerçeve içerisinde kalınmaya çalışılmıştır. Minyatür sanatıyla çizilen bu tasvirler, İslam dünyasının farklı bölgelerinde ve devletlerinde genellikle eserleri izah etmek, konuyu canlandırmak için kullanılmıştır.

Her devirde tarih kitapları, hikâyeler, şiir divanları, terceme-i haller başta olmak üzere edebi ve ilmi eserler, öğretici ve basit tarih bilgisi ile birlikte resimler ve minyatürlerle süslenmiştir. Ülkemizdeki ve yurtdışındaki birçok kütüphane ve müzede bu çeşit yazma eserlere rastlanmaktadır. Bu türe ait ilgi çekici örneklerden biri de Batıda “genalogie”, Doğuda ise “soyağacı”, “şeçere”, “nesebname” denilen ve sülalelerin, soyların birbirleriyle olan bağlantılarını gösteren “Silsile-name”lerdir.

Genellikle önemli şahsiyetlerin soy ağaçlarını içeren ve “Subhatu’l-Ahbar” veya “Zübdetü’t-Tevarih” de denilen bu tür eserler hakkındaki çalışmalarıyla tanınan Sadi Bayram’ın: “Her ne kadar Kur’an-ı Kerim’de suret tasvirini yasaklayan bir ayet yoksa da, Hadis-i Şerifler; tapınmayı önlemek, putperestliğin canlanmasına mani olmak için ve yaratmanın ancak Allah’a mahsus olduğu fikrinden hareketle, resmi yasaklamaktadır. Ancak halkın yasaklara kesinlikle uyduğu görülmekle birlikte, saraya mensup yüksek düzeyde bürokratlar ve Mevlevi Dergâhlarında, felsefi fikirlerin enginliği sayesinde bu düşünceler aşılarak, hadislerin koyduğu yasak farklı yorumlanmıştır. Saray tezyinat atölyelerinde hazırlanan muhteşem eserler, kültür tarihimizi yansıtan, sayıları mahdut, önemli belgelerdir. “İslamiyet’te ve Türklerde resim yoktur” diyenlere kültürümüzdeki en güzel cevap, Silsile-nameler’deki minyatür tarzındaki portrelerdir.” Değerlendirmesini yaptığı madalyonlu Silsile-nameler, XVI. yüzyılın sonu ile XVII. Yüzyılda sıkça görülmüş, sonraki yüzyılda da tutulmuştur.

Çeşitli dönem ve tarihlerin ürünü olan bu eserler, İslam dünyasındaki “minyatürlerde; Batı anlamında bir portre sanatının varlığını,bu geleneğin daha çok dergahlarda geliştiğini göstermekte olup Sadi Bayram’ın ifadesiyle: “İslamiyet’te resim sanatının yasaklandığını kesin şekilde ortadan kaldırmakta “dır. Örneğin, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Ankara Etnografya Müzesi, Topkapı Sarayı’nda bulunan “Silsile-nameler” ile Dublin Chester Beatty Library, Bibliotheque Nationale, Viyana National Bibiliothek’te bulunan eserlerde; peygamberler ve çocukları, halifeler, din ve tarikat büyükleri, hükümdar, sultan ve padişahların portreleri, önde gelen tarihi şahsiyet ve bilginler minyatür tarzında birer madalyon içerisinde son derece sanatkârane bir şekilde resmedilmiştir.

Peygamberlerin başlarında haleler ile gösterildiği ve tarihi şahsiyetlerin sembollerine de yer verilen bu “Silsile-nameler”de portreleri çizilen şahsiyetler arasında: “Dünyadaki ilk insanlar Hz. Âdem ve Hz. Havva yan yana, çocukları Kabil ve Habil, Hz. Havva’nın kucağında ve kundakta, insanlığın ikinci atası sayılan Hz. Nuh, gemisi ile oğulları Sam, Ham, İrec, diğer peygamberler Hz. Hud, Hz. Salih, başta olmak üzere Hz. Yakub çektiği ıztırab bile yüz hatlarına yansıtılmış şekilde ayrıntılarla resmedilmiştir. Son Peygamber Hz. Muhammed (S.AV) ise yüzü nikab ile örtülü olarak, torunları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin de dahil olmak üzere, Dört Halife, İmam-ı Azam Ebu Hanife, Ebu Müslim İmam-ı Şafi ve İmam Rıza gibi şahsiyetlerle birlikte gösterilmiştir. Ayrıca İslam ve Türk dünyasında büyük imparatorluk ve devletler kurmuş olan, Cengiz, İlhanlı, Selçuklu, Akkoyunlu, Safevi ve Osmanlı gibi önde gelen hanedanlarda madalyonlu “Silsile-nameler”de yerlerini almıştır.

Kaynaklar: Sadi Bayram, “Madalyonlu Silsilenameler”, Milli Kültür D., , c.I, Sayı 3, Mart Ankara, 1977. Sadi Bayram, “Ankara Etnografya Müzesinde Bulunan Silsilename”, Vakıflar D., sayı 28, Ankara 2004. http://www.sadibayram.com/?page=makaleler&id=7 .Osman Keskioğlu, İslamda Tasvir Ve Minyatürler.

Güncelleme Tarihi: 15 Ekim 2014, 19:31
YORUM EKLE

banner39

banner36

banner37

banner35