banner15

Prag Baharı Sovyet tanklarıyla kışa döndürülmüştü

Çekoslovakya’da bambaşka bir sosyalist devlet kurulurken ilk başlarda Sovyetler Birliği görüşmeler yoluyla bu gelişmeleri önleyebileceğini düşünmekteydi. Yapılan görüşmelerdeki telkinler ve daha sonraki baskılar Çekoslovakya’nın başlattığı değişimi durdurmaya yetmedi. Ancak Sovyetlerin buna tepkisi sert oldu.

Prag Baharı Sovyet tanklarıyla kışa döndürülmüştü

Tarih Dosyası / Dünya Bülteni

II.Dünya savaşından önce sosyal demokrasi anlayışının hakim olduğu Çekoslovakya savaş sırasında Almanya’nın işgaline uğramış,bu işgal savaşın sonuna doğru Amerikan ve Sovyet ordu birliklerinin Çekoslovakya’ya girmesi ile son bulmuştu. Liberal, milliyetçi,sosyalist, demokrat vb farklı düşünceye sahip insanlardan oluşan Çekoslovak toplumunda savaş sonrası dönemde devlet yönetimi komünistlerin eline geçti. Bu tarihten itibaren hızlı bir şekilde Sovyetler Birliğinin etkisi altına giren Çekoslovakya Varşova Paktına girerek Doğu bloğu ülkeleri arasında yer aldı.

1953 yılında Doğu bloğu ülkelerinde yaşanmaya başlayan ağır ekonomik sıkıntılar Çekoslovakya’da da kendini göstermiş, hükümetin aldığı sert  tedbirler halk tarafından tepkiyle karşılanmıştı. Ülke çapında yönetime ve Sovyetler Birliğine karşı protestolar gerçekleştirildi. Ancak  protesto gösterileri SSCB’nin de desteğini alan Çekoslovak Komünist Partisi tarafından sert tedbirlerle bastırıldı. Ekonomik sıkıntıların bir sonucu olarak 1963 yılından itibaren sosyalist rejimin pratiğinde önemli değişiklikler gerçekleştirildi. Devletin elinde olan terzilik, marangozluk, berberlik gibi bir takım esnaflık işleri yanında başkasını çalıştırmamak kaydı ile şahıslara bırakıldı. Vatandaşların birliktelik kurarak apartman yapmalarının ve mülkiyete sahip olmalarının önü açıldı. Bu gelişmeler yaşanırken Prag'daki Karis Üniversitesi Profesörlerinden Goldstücker "insancıl yüzü ile sosyalizm" kavramını ortaya atmaktaydı.

 
Aleksander Dubçek 

Demokrasi,serbest seçim,düşünce özgürlüğü gibi kavramları daha yakın zamanlarda uygulamış olan Çekoslovak toplumu Komünist yönetimin getirdiği baskıcı yeni düzene karşı 1963’ten itibaren tepkilerini göstermeye başladı. Ekonomik sıkıntılarla başlayan daha sonraları ise temel hak ve özgürlüklerin talep edilmesi ile devam eden tepkilerin neticesinde basına uygulanan sansür kaldırıldı. Çekoslovak yazarlar, basın özgürlüğünün tam olarak sağlanması  ve serbest seçimlerin yapılmasını talep etmeye başladılar. Tepkiler ve talepler gitgide artmaya başlamıştı. Ülkenin kurucularından Jan Masaryk’ın 20.ölüm yıldönümünde büyük öğrenci gösterileri yaşandı. Öğrenciler akademik hürriyet istiyorlar ve reform talebinde bulunuyorlardı. Ülke çapına yayılan gösterilerde reform yanlısı komünist lider Aleksander Dubçek’e destek verilirken Komünist Parti içindeki ayrılık da gün yüzüne çıkmaya başlamıştı.

Devlet Başkanı ve Parti Genel Sekreterliği görevinde bulunan Novotny ile reform yanlısı Dubçek arasındaki mücadele de bu olaylardan sonra arttı. İkili  arasındaki mücadele 1968 yılının başında sonuçlandı. Çekoslovak Komünist Partisi Merkez Komitesinin toplantısında Novonty parti birinci sekreterliğinden alındı ve yerine Dubçek getirildi. Böylece Komünist Parti içindeki reformcu kanat mücadeleyi kazandı.Çekoslovak halkının hürriyetleri önceleyen  “ insancıl komünizm” talebi yolunda önemli bir adım atılmış oldu.

Yönetime gelen Dubçek ve ekibi insan hak ve özgürlüklerini ön plana çıkaran “Çekoslovakya'nın Sosyalizme Giden Yolu” adını verdikleri bir harekat programını belirledi. 'Harekat programı', sosyalizmin demokrasi ilkeleri ile birleştirilmesini ve yeni bir siyasi sistemin oluşturulması amacını taşıyordu. Programda tek partili sosyalist devlet yönetiminin yerine çok partili siyasi hayata geçileceği,düşünce ve ifade özgürlüğü, toplanma ve  dernek kurma hakkı gibi temel insan hak ve hürriyetlerininin sağlandığı yeni bir düzenin kurulacağı ifade ediliyordu.

Çekoslovakya’da bambaşka bir sosyalist devlet kurulurken Sovyetler Birliği görüşmeler yoluyla bu gelişmeleri önleyebileceğini düşünmekteydi. Ancak yapılan görüşmelerdeki telkinler ve daha sonraki baskılar Çekoslovakya’nın başlattığı değişimi durdurmaya yetmedi.

 
Sovyet tankları Prag'ta 

Bunun üzerine Sovyetler Birliği görüşmeler yoluyla ikna edemediği Çekoslovak hükümetini liberal ve karşı devrimci olmakla suçlamaya başladı.  20 Ağustos 1968 tarhinde ise Komünist bloğu tehlikeye düşürdüğünü iddia ederek  300 bin kişilik ordu ile Çekoslovakya'yı işgal etti. Çekoslovak halkı sokaklara dökülerek işgali protesto etti. Ancak önemli bir silahlı bir direnişte bulunmadı. Çünkü daha yakın zamanlarda Macaristan’daki Sovyetlerin bastırma hareketinde binlerce Macar öldürülmüştü. Çekoslovakların da yapabileceği çok bir şey yoktu.

Aleksander Dubçek ve reform hükümetinin başbakanı işgalin ardından tutuklandılar ,Moskova’ya götürüldüler. Burada kendilerine zorla bir anlaşma metni imzalatıldı.  6 gün sonra ülkesine geri dönen Dubçek işgali kabullenmek zorunda kalmıştı. Böylece Çekoslovakya’da başlayan ‘insancıl komünizm’ pratiğe geçmeden Sovyet tanklarının paletleri altında ezilmiş oldu. Sovyetler Dubçek’i hemen görevden almadılar. Öncelikle reform yanlısı komünistleri partiden uzaklaştırdılar. Son olarak da Dubçek’i Komünist Partiden attılar. Böylece Çekoslovakya tam anlamıyla Sovyetlere bağlı bir ‘sosyalist cumhuriyet’ haline getirilmiş oldu.

 

Kaynaklar :

Fahir Armaoğlu,20.yy Siyasi Tarihi

Geoff Eley,  Demokrasiyi Kurmak Avrupa Solunun Tarihi

Güncelleme Tarihi: 15 Mart 2018, 18:13
YORUM EKLE

banner39

banner36

banner37

banner35