banner15

Somali'nin sömürgecilere karşı direnişi ve Seyyid Hasan

“İngilizler,dinimizi tahrip etmek ve çocuklarımızı elde etmek için buradalar” diyor ve herkesi cihada çağırıyordu. Kısa sürede Somali halkının desteğini alan Molla Hasan farklı kabilelerinden oluşturduğu 20 bini aşkın direniş gücüyle 25 yıl boyunca İngiliz,İtalyan ve Etiyopya işgalcilerine karşı mücadele etti.

Somali'nin sömürgecilere karşı direnişi ve Seyyid Hasan

Dünya Bülteni / Tarih Dosyası

Afrika’nın doğu ucunda Afrika boynuzu olarak adlandırılan bölgede yaklaşık 2000 yıldır yaşayan Somalililer bölgede yaşanan kuraklıklar sebebiyle dönem dönem büyük felaketlerle karşı karşıya kaldılar. Çoğunlukla göçebe bir şekilde hayvancılıkla uğraşan Somali’nin güney bölgelerinde tarım da mevcuttur. Göçebe ve yerleşik hayatın ürünleri ( muz,pamuk ve besili hayvanlar ) geçmişi bin yıl öncesine kadar uzanan Somali kıyılarındaki Zeyla,Mogadişu gibi ticari merkezlerden Mısır,Güneydoğu Afrika ve İran’a ihraç edilir.

Sömürge Öncesi

Sömürgecilik öncesi dönemde herhangi siyasi bir birlik altında  toplanmamış olan Somali, akrabalık gruplarına,büyük ailelere, kabilelere dayanan bir örgütlenme içerisindeydi. Kimi zaman iyi ilişkilerin, kimi zaman çatışmaların söz konusu olduğu bu yapıda birleştirici unsurların başında ise İslam gelmekteydi. Örneğin  16. yüzyılda Ahmed Gurey’in Etiyopya’ya karşı başlattığı savaşa farklı Somali kabileleri katılmıştı. Yine sömürgecilere karşı Derviş Muhammed Abdullah Hasan’ın başlattığı mücadeleye de Somalilerin çoğunluğu destek vermişti. İslam’ın bu birleştirici rolüne rağmen  bölgede farklı tarikatlar arasındaki mücadele, kabile siyasetleri sömürgeciliğe karşı İslami bir cephenin oluşmasını ise engelleyecekti.  

20.yy’a kadar Somalililer hiçbir zaman tek bir siyasal otorite altında birleşmediler. En geniş siyasal katılım birleşik kabile yönetimleri olarak kaldı. Bununla beraber sömürgecilik dönemine kadar hiçbir devletin hakimiyeti altına girmediler. Afrika boynuzu sömürgecilik öncesi dönemde Osmanlı devleti ile Portekiz arasındaki mücadelenin önemli noktalarından biri oldu. 16. yüzyıl başlarından itibaren bölgede hakimiyet alanını genişleten Osmanlı devleti Portekiz’in bölgedeki etkinliğini azaltmıştı. Osmanlı devletinin Yemen’deki hakimiyeti Somali tarihinde önemli bir yer tutan Harar Emirliğinin de güçlenmesine ve 1887 yılına kadar varlığını sürdürmesine yardımcı olmuştu.  

 
 Seyyid Hasan kuvvetlerinin İngiliz güçleri ile denizde mücadelesi 

Bölgede hakimiyet alanını genişleten Osmanlı devleti Afrika boynuzunun Aden körfezine açılan ve büyük bir stratejik önemi olan Zeyla İskelesini ise uzun süre kontrol etti.  Ancak sömürgeciliğin hız kazandığı 19.yy’da Somali’nin de kaderi değişmeye başladı.

Doğu Afrika’nın stratejik önemi büyük olan Afrika boynuzu Avrupa sömürge güçleri için vazgeçilmez bir noktaydı. Avrupalı sömürgecilerin Doğu Afrika’ya olan ilgisi İngiltere’nin 1839’da Hindistan ticaretinde stratejik bir konumda olan Yemen’in Aden limanını işgal etmesiyle başladı. 1869 yılında Süveyş Kanalının açılması sonrasında ise Avrupalı devletler için Somali’de kendi kontrollerinde limanların kurulması ihtiyacı doğacaktı. 1886 yılında İngiltere, Kuzey Somali’de bir İngiliz mandası kurdu; bunu  Obock ve Cibuti’yu işgal eden Fransa ve  Eritre kıyısını daha sonra da güney Somali’yi işgal eden İtalya izledi.

Bu bölgelerin dışında da Etiyopya Ogaden bölgesini işgal edecek,İngiltere kuzeydoğu Kenya’da bulunan Somali bölgesi üzerinde hak talep edecekti.Kısacası Somali 19.yy ve 20.yy boyunca beş farklı bölgede ve beş farklı devlete karşı mücadele vermek zorunda kalacaktı.

Seyyid Hasan ve Derviş Devleti

1890'lı yıllarda Somali’nin sömürgeleştirilmesine karşı halkı bir araya getiren Seyyid Muhammed Abdullah Hasan bu mücadelenin lideri olarak ortaya çıktı. İngilizlerin Çılgın Molla (  Mad Mullah ) adı verdikleri Molla Hassan 1895 yılına gelindiğinde büyük bir direniş  başlattı. Molla Hasan, yazdığı şiirlerde ve konuşmalarında İslam kardeşliği içerisinde işgalcilere karşı mücadelenin cihad olduğunu ifade ediyordu. “İngilizler,dinimizi tahrip etmek ve çocuklarımızı elde etmek için buradalar” diyor ve herkesi cihada çağırıyordu. Kısa sürede Somali halkının desteğini alan Molla Hasan farklı kabilelerinden oluşturduğu 20 bini aşkın direniş gücüyle 25 yıl boyunca İngiliz,İtalyan ve Etiyopya işgalcilerine karşı mücadele etti.  Bu mücadelede önemli başarılar kazandı ve sömürgeciler uzun bir süre  bölgede bir hakimiyet sağlayamadılar. Seyyid Hasan bu dönem içerisinde kendine bağlı güçlerle birlikte tarihe Derviş devleti adıyla geçen bir yapı da oluşturdu.

 
Mogadişu'daki Seyyid Hasan heykeli 

Seyyid Hasan’ın başlattığı bu direniş 1920 yılına kadar sürdü. Ancak bu tarihlerden itibaren İngilizlerin başlattığı hava harekatı  Seyyid Hasan kuvvetlerine ağır bir darbe vurdu. İlk kez bir Afrika şehrinin havadan bombalandığı bu saldırılarda halk uçakların ne olduğu bile anlamamıştı.  Ogaden bölgesine çekilmek zorunda kalan Seyyid Hasan burada ordusunu tekrar takviye ederek mücadele için hazırlık yaptı. Ancak 21 Aralık 1920 tarihinde salgın hastalık sonucunda 64 yaşında vefat etti.

Seyyid Hasan’ın hayatını kaybetmesi İngiliz ve İtalyan sömürgecileri için işgalin önündeki en büyük engelin kalkması anlamına geliyordu. Öyle de oldu. Somali toprakları kısa bir süre içinde sömürgeciler tarafından işgal edildi. İtalya 1936’da Etiyopya’yı işgal ederek Eritre ve İtalyan Somali’sini birleştirdi ve bölgede ‘İtalyan Doğu Afrikası’ adıyla bir hükümet kurdu. 2.Dünya savaşından sonra ,ise İngiltere  Fransız kontrolü altındaki Cibuti dışında tüm Somali ve Etiyopya’yı kendi kontrolü altına aldı.

 

 Kaynaklar:

Ahmet Özcan,İnsanlığımız ve Jeo-Stratejik Gerçekler Işığında Somali

Jardine,Douglas,The Mad Mullah of Somaliland

 

Güncelleme Tarihi: 19 Mart 2018, 16:19
YORUM EKLE

banner39

banner36

banner37

banner35