banner15

Türkiye'de zorunlu askerliğin geçmişi sadece 100 yıl

I. Dünya Savaşı dönemine gelindiğinde çıkarılan “Mükellefiyet-i Askeriye Kanun-ı Muvakkatı” ile Türkiye’de zorunlu askerlik devri 18-45 yaş arası tüm Osmanlı tebaası erkekler askerlik yapmakla mükellef tutuldu.

Türkiye'de zorunlu askerliğin geçmişi sadece 100 yıl

Emre Gül/ Dünya Bülteni/ Tarih Dosyası 

 
  

Modern düzenli orduya geçişin dönüm noktası: “Vaka-i Hayriyye”

Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri kuvvetleri ilk kez Orhan Bey döneminde Vezir Alaeddin Paşa ve Çandarlı Kara Halil Paşa tarafından “yaya” ve “süvari” birlikleri şeklinde organize hale getirilmişti. Daha sonra Sultan I. Murad devrinde “Yeniçeriler, Süvariler ve Topçular” gibi temel birliklerden oluşan profesyonel nitelikteki “Kapıkulu Ocak­ları” kuruldu. Bu ocaklardan Yeniçeri Ocağı, 16. yüzyıl sonlarından itibaren bozulmaya yüz tutmuş, Ahmet Cevdet Paşa’nın ifadesiyle “Devlet-i Aliyye’nin kalbinde bir seretan illetine” dönüşerek padişahın otoritesi önünde bir engel teşkil etmeye başlamıştı. Bu iktidar mücadelesine yakından tanık olan ve Yeniçerilerin elinden son anda kurtulan Osmanlı tahtının tek varisi Sultan II. Mahmud, 18 yıl süren bir hazırlığın ardından devlet ricali, ulema ve halkın da desteğiyle 1826 yılında “Yeniçeri Ocağı”nı kanlı bir şekilde kaldırmıştı. Bu olay Osmanlı Tarihi’nde ve günümüz düzenli ordusuna geçişte ilk önemli kilometre taşı olmuştu.

 

 
  

Günümüz ordusu dış düşmana karşı değil, padişahın iktidarını korumak için kurulmuş!

Sultan II. Mahmud’un ülke içindeki siyasi rakiplerine karşı kazandığı bu zaferin ardından, modern anlamda düzenli ve daimi bir ordu fikri, yapılacak köklü değişikliklerle, padişahın zayıflayan iktidar ve gücünü arttırmak ve kendisine sadık yeni bir merkez ordusu kurmak maksadıyla hayata geçirilmeye başlanmıştı. Fakat görünürdeki neden “dört tarafımızı kefere-i ada kuşatmak derecesine vardığından” düşmana aynı şekilde karşılık verilmesi, askeri öğrenim ve talim yapılması gerektiği” şeklinde propaganda edilmişti.

Yeni bir askeri aktör: “Asakir-i Mansure-i Muhammediye Ordusu”

Böylece Mayıs 1826’da düzenli ve daimi bir merkez ordusunun kurulması çalışmalar resmen başlamış ve “Asakir-i Mansure-i Muhammediye” adıyla yeni bir askeri aktör ortaya çıkmıştı. Başlangıçtaki hedef, Müslüman halktan 12.000 kişiyi bünyesine alacak küçük bir ordu kurmaktı. Çıkarılan bir kanunname ile yeni ordunun esasları belirlenmiş, orduya alınacak askerlerin 15-40 yaş arası genç ve fiziken gücü kuvveti yerinde, savaşma yeteneği ve arzusuna sahip erkeklerden olması, insan kaynağının da Anadolu-Rumeli’nin kasaba ve köylerinde yaşayan yerleşik nüfusundan, fakir ve mülkiyeti olmayanlardan sağlanması ön görülmüştü.

 
  

Türkiye’de zorunlu askerliğin geçmişi sadece 100 yıl

Bu ordudaki askerlik süresi maaş karşılığı 12 yıldı. Seferberlik sırasında uygun olanların askerlik yapması ise zorunlu idi. 1846’da askere alımda kura usulü getirildi, bedelli askerlik sistemi (şahsi-nakdi) olmak üzere uygulandı ve “medrese” yani üniversite öğrencileri, üst düzey bürokratlar gibi bazı zümreler, 5 yıl asıl, 7 yıl redif şeklindeki askerlikten muaf tutuldu. 1835’ten, 1919’a kadar ki süreçte Gayr-i Müslimlerin askerlik yapmak istememeleri de sistemdeki diğer önemli bir sorunlardan birini teşkil ediyordu. Askerlik ve askeri alımlara ilişkin 1870, 1886, 1908’de de kanunlar çıkarıldı. I. Dünya Savaşı dönemine gelindiğinde çıkarılan “Mükellefiyet-i Askeriye Kanun-ı Muvakkatı” ile Türkiye’de zorunlu askerlik devri 18-45 yaş arası tüm Osmanlı tebaası erkekler askerlik yapmakla mükellef tutuldu.  Kanundaki tek istisna ise “Osmanlı Hanedanı mensupları” idi. 1914 tarihli bu kanun, Cumhuriyet'in ilanından sonra dahi 1927’ye kadar uygulanmıştı.

 
  

Kaynaklar:

Ufuk Gülsoy, Osmanlı Gayr-i Müslimlerinin Askerlik Serüveni, İstanbul, 2000.

İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, c.4, İstanbul, 2011.

Orhan Sakin, Yeniçeri Ocağı Tarihi ve Yasaları, İstanbul, 2011.

Gültekin Yıldız, Neferin Adı Yok, İstanbul, 2009.

 

Güncelleme Tarihi: 24 Ekim 2013, 00:02
YORUM EKLE

banner39

banner50

banner47

banner48